Elazığ Davranış Odaklı Güvenlik (DOG)

İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) alanında 15 yılı aşkın deneyimimle, 2025 yılı itibarıyla işyerlerindeki en kritik konulardan biri haline gelen Davranış Odaklı Güvenlik (DOG) üzerine bu kapsamlı rehberi hazırladım. Geleneksel güvenlik yaklaşımlarının ötesine geçerek, insan davranışlarını anlama ve olumlu yönde etkileme prensibine dayanan DOG, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemede devrim niteliğinde bir dönüşüm sunmaktadır. Günümüzde, teknolojik ilerlemeler ve mevzuat güncellemeleriyle birlikte, işyerlerinde güvenliği sağlamak yalnızca riskleri ortadan kaldırmakla kalmayıp, aynı zamanda çalışanların bilinçli ve güvenli davranışlarını teşvik etmeyi de gerektiriyor. Bu içerik, DOG'un ne olduğunu, nasıl çalıştığını, yasal zorunluluklarını, kimler için gerekli olduğunu ve sunduğu avantajları detaylı bir şekilde ele alacaktır. Hedef kitlemiz, iş sağlığı ve güvenliği profesyonelleri, yöneticiler, İSG uzmanları ve güvenli bir çalışma ortamı oluşturmak isteyen tüm işletmelerdir.

Davranış Odaklı Güvenlik (DOG) Nedir?

Davranış Odaklı Güvenlik (DOG), iş sağlığı ve güvenliği (İSG) yönetiminde, kazaların ve tehlikeli olayların temel nedenlerini insan davranışlarında arayan, bu davranışları gözlemleyen, analiz eden ve olumlu yönde değiştirmeye odaklanan proaktif bir yaklaşımdır. 2025 yılı itibarıyla, DOG artık sadece bir tercih değil, aynı zamanda işyerlerinde sürdürülebilir bir güvenlik kültürü oluşturmanın temel taşı olarak kabul edilmektedir. Bu yaklaşım, sadece kurallara uymayı değil, aynı zamanda güvenli davranışları teşvik etmeyi, risk algısını yükseltmeyi ve çalışanların güvenlik konusundaki sahiplenme duygusunu artırmayı hedefler.

2025 Güncel Durum ve Temel İlkeler

2025 itibarıyla DOG'un temel ilkeleri şu şekilde özetlenebilir:

• Gözlem ve Geri Bildirim: Güvenli ve güvensiz davranışların düzenli olarak gözlemlenmesi ve anında, yapıcı geri bildirimlerin sağlanması.
• Neden Analizi: Güvensiz davranışların ardındaki temel nedenleri (zihinsel durum, bilgi eksikliği, yorgunluk, motivasyon düşüklüğü vb.) anlamak.
• Pozitif Takviye: Güvenli davranışların ödüllendirilmesi ve teşvik edilmesi.
• Sürekli İyileştirme: Elde edilen verilerle güvenlik süreçlerinin ve programlarının sürekli olarak güncellenmesi ve iyileştirilmesi.
• Katılımcılık: Tüm çalışanların güvenlik süreçlerine aktif olarak dahil edilmesi.

Tablo 1: Geleneksel Güvenlik Yaklaşımı vs. Davranış Odaklı Güvenlik (2025 Perspektifi)

Davranış Odaklı Güvenlik (DOG) Nasıl Çalışır?

DOG'un başarılı bir şekilde uygulanması, sistematik bir süreç gerektirir. Bu süreç, 2025 itibarıyla daha da gelişmiş veri analizi ve teknolojik araçlarla desteklenmektedir.

Uygulama Adımları (2025 Güncel)

1. Kilit Davranışların Belirlenmesi: İşyerindeki en riskli ve en sık tekrar eden tehlikeli davranışların (örneğin, koruyucu ekipman kullanmamak, aceleci çalışma, tehlikeli alanlara izinsiz girmek vb.) İSG uzmanları, saha çalışanları ve yöneticilerle birlikte belirlenmesi.
2. Davranış Gözlemleri: Eğitimli gözlemciler tarafından, belirlenen kilit davranışların düzenli olarak sahada gözlemlenmesi. Gözlemler, birebir veya grup halinde yapılabilir.
3. Veri Toplama ve Analizi: Gözlemlerden elde edilen verilerin (güvenli/güvensiz davranış sayısı, türü, sıklığı vb.) toplanması ve analiz edilmesi. 2025 itibarıyla, mobil uygulamalar ve İSG yazılımları bu süreci çok daha verimli hale getirmektedir.
4. Geri Bildirim ve Koçluk: Gözlem sonuçlarına göre, hem bireysel hem de grup düzeyinde anında ve yapıcı geri bildirimlerin verilmesi. Güvensiz davranışların nedenleri araştırılır ve çözüm önerileri sunulur.
5. Performans İzleme ve İyileştirme: Belirlenen hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığının düzenli olarak izlenmesi ve elde edilen verilere göre programda gerekli iyileştirmelerin yapılması.
6. Pozitif Pekiştirme ve Motivasyon: Güvenli davranışlar sergileyen bireylerin veya ekiplerin takdir edilmesi, ödüllendirilmesi ve bu olumlu pekiştirmenin sürdürülebilirliği için çaba gösterilmesi.

Tablo 2: DOG Uygulamasında Kullanılan Yöntemler ve Araçlar (2025)

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat (2025 Güncel)

Türkiye'de İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) alanındaki yasal düzenlemeler, işverenlere çalışanların sağlığını ve güvenliğini sağlamakla yükümlü tutmaktadır. Davranış Odaklı Güvenlik (DOG), doğrudan bir mevzuat maddesi olmasa da, mevcut İSG mevzuatının temel prensiplerini destekler ve yerine getirilmesine yardımcı olur.

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve İlgili Yönetmelikler

6331 sayılı Kanun'un amacı, işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması ve mevcut sağlık ve güvenlik şartlarının iyileştirilmesidir. Kanun, işverenin genel yükümlülüklerini (risk değerlendirmesi, önleyici tedbirler, eğitim vb.) detaylandırır.

• Risk Değerlendirmesi (Madde 11): İşveren, işyerinde mevcut olan veya oluşabilecek tehlikeleri belirler, riskleri analiz eder ve kontrol tedbirlerini alır. DOG, risk değerlendirmesi süreçlerinde gözlemlenen davranışsal riskleri belirlemede önemli bir araçtır.
• Eğitim (Madde 15): Çalışanların İSG eğitimlerine katılımı zorunludur. DOG eğitimleri, çalışanların güvenli davranışlar konusunda bilinçlenmesini sağlar.
• İş Güvenliği Kültürü Oluşturma: Mevzuat, işverenlerden güvenli bir çalışma ortamı ve kültürü oluşturmasını bekler. DOG, bu kültürü yerleştirmenin en etkili yollarından biridir.

ISO Standartları ve DOG

ISO 45001:2018 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri standardı, kuruluşların İSG performanslarını iyileştirmeleri için bir çerçeve sunar. DOG, ISO 45001'in birçok maddesiyle doğrudan ilişkilidir:

• Madde 6.1.2 (Tehlikeleri belirleme ve risk değerlendirmesi): İnsan faktöründen kaynaklanan risklerin belirlenmesinde DOG prensipleri kullanılır.
• Madde 7.2 (Yeterlilik) ve 7.3 (Farkındalık): Çalışanların güvenlik konusundaki farkındalığını ve yeterliliğini artırarak güvenli davranışları teşvik eder.
• Madde 8.1 (Operasyonel planlama ve kontrol): Güvenli çalışma prosedürlerinin oluşturulması ve uygulanmasında davranışsal unsurların dikkate alınmasını sağlar.
• Madde 10.2 (Olaylar, uygunsuzluklar ve düzeltici faaliyetler): Kazaların ve ramak kala olayların temel nedenlerini davranışsal boyutlarıyla inceleyerek kalıcı çözümler üretilmesine yardımcı olur.

Önemli Not: 2025 itibarıyla mevzuat güncellemeleri ve yeni yönetmelikler, işyerlerinde insan odaklı güvenlik uygulamalarının önemini daha da vurgulayabilir. İşverenlerin güncel mevzuatı takip etmesi esastır.

Kimler İçin Gereklidir?

Davranış Odaklı Güvenlik (DOG), teorik olarak her türlü işyeri ve sektör için faydalı olsa da, özellikle belirli özelliklere sahip işyerlerinde daha kritik bir rol oynar.

Hedef Kitle ve Sektörler (2025 Perspektifi)

• Yüksek Riskli Sektörler: İnşaat, madencilik, kimya sanayi, enerji üretimi, ağır sanayi, lojistik ve taşımacılık gibi kazaların ve meslek hastalıklarının daha sık görüldüğü sektörler. Bu sektörlerde, basit bir ihmalin bile ciddi sonuçları olabilir.
• Büyük Ölçekli İşletmeler: Çok sayıda çalışanı olan ve karmaşık operasyonel süreçlere sahip firmalar. Bu tür işletmelerde güvenlik kültürünün yaygınlaştırılması ve standartlaştırılması daha zordur, bu nedenle DOG etkili bir yöntem sunar.
• Değişen veya Gelişen İş Ortamları: Yeni teknolojilerin, süreçlerin veya ekipmanların kullanıldığı, iş akışlarının sık değiştiği ortamlarda çalışanların yeni durumlara adapte olurken güvenli davranışlarını sürdürmeleri için DOG gereklidir.
• Güvenlik Performansını İyileştirmek İsteyen Tüm İşletmeler: Mevcut kaza oranlarını düşürmek, işgücü verimliliğini artırmak ve çalışan memnuniyetini yükseltmek isteyen her ölçekteki işletme DOG'dan faydalanabilir.
• ISO 45001 Sertifikasına Sahip veya Almayı Hedefleyenler: DOG, ISO 45001 standardının gerekliliklerini yerine getirmede önemli bir katkı sağlar.

Özetle: DOG, iş kazalarının ve ramak kala olayların insan davranışları ile yakından ilişkili olduğu her yerde uygulanabilir ve fayda sağlar. 2025 itibarıyla, sadece kuralları koymak yerine, kurallara uyumu ve güvenli davranışları teşvik etmek, İSG'nin ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir.

Avantajları ve Faydaları

Davranış Odaklı Güvenlik (DOG) uygulamaları, işyerlerine çok yönlü faydalar sunar. Bu faydalar, 2025 itibarıyla daha somut verilerle desteklenmekte ve işletmelerin rekabet avantajı elde etmelerine yardımcı olmaktadır.

İşletmelere Sağladığı Kazanımlar (2025 Odaklı)

• Kaza ve Yaralanma Sayısında Ciddi Azalma: DOG'un en belirgin faydası, kazaların ve buna bağlı yaralanmaların sayısındaki önemli düşüştür. Güvenli davranışların artması, riskleri doğrudan azaltır.
• Maliyet Tasarrufu: Kazaların azalması, doğrudan işgünü kayıplarını, tıbbi masrafları, sigorta primlerindeki artışları, ekipman hasarlarını ve yasal cezaları azaltır. Bu da işletmeler için önemli bir maliyet tasarrufu anlamına gelir.
• Üretkenlik ve Verimlilik Artışı: Güvenli bir çalışma ortamı, çalışanların motivasyonunu ve odaklanmasını artırır. İş kazalarının azalması, kesintisiz iş akışı sağlar ve dolayısıyla üretkenliği yükseltir.
• Çalışan Moral ve Motivasyonunda Artış: Çalışanların kendilerini değerli hissetmeleri, güvenlikleri için çaba gösterildiğini görmeleri, işyerine bağlılıklarını ve motivasyonlarını artırır.
• Güçlü Güvenlik Kültürü Oluşumu: DOG, sadece kurallara uymayı değil, güvenli davranışları içselleştirmeyi hedefler. Bu da işyerinde güçlü ve sürdürülebilir bir güvenlik kültürü oluşturur.
• İtibar ve Marka Değerinin Yükselmesi: Güvenlik konusunda önde olan firmalar, hem çalışanlar hem de müşteriler nezdinde olumlu bir imaj çizer. Bu durum, firmanın marka değerini ve itibarını artırır.
• Yasal Uyumluluğun Sağlanması: DOG uygulamaları, 6331 Sayılı Kanun ve ilgili yönetmeliklerin gerektirdiği risk değerlendirmesi ve önleyici tedbirler alma yükümlülüklerinin daha etkin yerine getirilmesini sağlar.
• ISO 45001 Hedeflerine Ulaşma Kolaylığı: DOG, ISO 45001 standardının temel prensiplerini desteklediği için, bu standardın sertifikasını almak veya sürdürmek isteyen firmalar için önemli bir avantajdır.

Tablo 3: DOG Uygulamasının İşletme Üzerindeki Etkileri (2025 Verileri)