Van Uygunsuzluk Yönetimi: SEÇ-K Süreçlerinde Kapsamlı Bir Bakış (2025)

İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) alanında faaliyet gösteren her işletme için, potansiyel riskleri ve tehlikeleri minimize etmek, çalışanların sağlığını ve güvenliğini korumak hayati önem taşır. Bu bağlamda, 'uygunsuzluk yönetimi' kavramı, işletmelerin mevcut durumlarını iyileştirmeleri, yasal düzenlemelere uyum sağlamaları ve sürekli gelişim prensibini benimsemeleri için kritik bir rol oynamaktadır. Özellikle 2025 ve sonrası itibarıyla, küresel standartlar ve yerel mevzuattaki güncellemeler, uygunsuzluk yönetiminin ne denli stratejik bir öneme sahip olduğunu bir kez daha ortaya koymaktadır. Bu içerik, SEÇ-K (Sağlık, Emniyet, Çevre, Güvenlik) perspektifinden uygunsuzluk yönetimini derinlemesine inceleyerek, işletmelerin bu alandaki farkındalığını artırmayı ve proaktif adımlar atmalarını teşvik etmeyi amaçlamaktadır. Hedef kitlemiz, iş güvenliği uzmanlarından yöneticilere, İSG departmanı çalışanlarından işletme sahiplerine kadar bu alanda bilgi sahibi olmak isteyen herkesi kapsamaktadır.

Uygunsuzluk Yönetimi Nedir?

Uygunsuzluk yönetimi, bir işletmenin faaliyetlerinde, süreçlerinde, sistemlerinde veya ürünlerinde mevcut standartlara, yasal gerekliliklere, politikalara veya belirlenmiş hedeflere uymayan durumların sistematik olarak tanımlanması, belgelendirilmesi, analiz edilmesi, düzeltici ve önleyici faaliyetlerin planlanıp uygulanması ve sonuçlarının izlenmesi sürecidir. 2025 itibarıyla, bu süreç sadece bir 'raporlama' mekanizması olmanın ötesine geçerek, proaktif bir risk azaltma ve sürekli iyileştirme aracı olarak konumlanmaktadır. Uygunsuzluklar, bir kazanın yaşanması, bir denetimde ceza alınması veya müşteri memnuniyetinin düşmesi gibi somut sonuçlar doğurabileceği gibi, potansiyel tehlikelerin henüz gerçekleşmemiş olduğu ancak oluşma ihtimali bulunan durumları da kapsar.

2025 Güncel Bakış Açısı:

• Proaktif Yaklaşım: Uygunsuzluklar tespit edildiğinde değil, oluşmadan engellenmesi esastır.
• Dijitalleşme ve Veri Analizi: Uygunsuzluk verilerinin dijital ortamlarda toplanması, analiz edilmesi ve trendlerin belirlenmesiyle daha akılcı çözümler üretilir.
• Kültürel Entegrasyon: Uygunsuzluk bildiriminin bir zayıflık değil, gelişim fırsatı olarak görüldüğü bir kurum kültürü oluşturulur.
• Entegre Yönetim Sistemleri: ISO 45001, ISO 14001 ve ISO 9001 gibi standartların entegre edildiği sistemlerde uygunsuzluk yönetimi, tüm alanlarda tutarlılık sağlar.

Uygunsuzluk Tipleri (2025 Sınıflandırması):

• Gözlemlenebilir Uygunsuzluklar: Açıkça görülebilen, somut tehlikeler (örn. koruyucusuz makine, eksik kişisel koruyucu donanım).
• Potansiyel Uygunsuzluklar: Henüz bir olumsuzluğa yol açmamış ancak yol açma riski taşıyan durumlar (örn. yetersiz aydınlatma, tehlikeli kimyasalın yanlış depolanması).
• Sistemik Uygunsuzluklar: Mevcut yönetim sistemindeki eksikliklerden kaynaklanan durumlar (örn. yetersiz eğitim programı, belirsiz görev tanımları).
• Yasal Uygunsuzluklar: Mevzuata aykırı durumlar.

Uygunsuzluk Yönetimi Nasıl Çalışır?

Uygunsuzluk yönetim süreci, genellikle belirli adımları takip eder. Bu adımlar, 2025 itibarıyla daha dijitalleşmiş, veri odaklı ve sürekli iyileştirmeye yönelik hale gelmiştir. Süreç, bir uygunsuzluğun tespitiyle başlar ve kapanışıyla sona erer, ancak bu kapanış genellikle bir sonraki döngünün başlangıcıdır.

Adımlar ve 2025 Uygulamaları:

1. Tespit ve Bildirim:
• Tüm çalışanların, tedarikçilerin ve ziyaretçilerin uygunsuzlukları kolayca ve çekinmeden bildirebileceği kanallar oluşturulur (örn. mobil uygulamalar, dijital bildirim formları).
• Risk değerlendirmeleri, denetimler, iç tetkikler ve çalışan geri bildirimleri uygunsuzlukları tespit etmede kullanılır.
2. Kayıt ve Belgeleme:
• Tespit edilen her uygunsuzluk, detaylı bir şekilde kaydedilir. Bu kayıtlar; tarih, yer, tanım, risk seviyesi, sorumlusu ve potansiyel etkileri gibi bilgileri içerir.
• Dijital kayıt sistemleri, verilerin kolayca erişilebilir ve analiz edilebilir olmasını sağlar.
3. Analiz ve Sınıflandırma:
• Uygunsuzluğun kök nedenini belirlemek için çeşitli analiz yöntemleri kullanılır (örn. 5 Neden Analizi, Balık Kılçığı Diyagramı).
• Uygunsuzluklar, risk seviyelerine göre sınıflandırılır (örn. düşük, orta, yüksek riskli). Bu sınıflandırma, önceliklendirme için önemlidir.
4. Düzeltici ve Önleyici Faaliyet Planlama:
• Kök nedenlere yönelik düzeltici faaliyetler (sorunu gidermek için) ve önleyici faaliyetler (gelecekte tekrar oluşmasını engellemek için) planlanır.
• Faaliyetler için sorumlu kişiler, tamamlanma tarihleri ve gerekli kaynaklar belirlenir.
5. Uygulama ve İzleme:
• Planlanan faaliyetler zamanında ve etkin bir şekilde uygulanır.
• Uygulanan faaliyetlerin etkinliği düzenli olarak izlenir ve ölçülür. Gerekirse ek önlemler alınır.
6. Kapanış ve Değerlendirme:
• Faaliyetler başarıyla tamamlandığında ve uygunsuzluğun tekrar etmeyeceği teyit edildiğinde, kayıt kapatılır.
• Tüm süreç, sürekli iyileştirme amacıyla düzenli olarak gözden geçirilir.

2025'te Öne Çıkan Araçlar:

• Mobil Uygulamalar: Çalışanların sahadan anlık bildirim yapmasını sağlar.
• Veri Analiz Yazılımları: Uygunsuzluk trendlerini, kök nedenleri ve iyileştirme alanlarını belirler.
• Dijital Kontrol Listeleri ve Denetim Yazılımları: Standartlara uyumu dijital ortamda takip eder.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat (2025 Güncel Durum)

Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği alanındaki yasal çerçeve, çalışanların sağlığını ve güvenliğini korumayı hedefler. Uygunsuzluk yönetimi, bu yasal çerçevenin ayrılmaz bir parçasıdır. Özellikle 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve bu kanuna bağlı yönetmelikler, işletmelere belirli yükümlülükler getirmektedir.

Temel Yasal Düzenlemeler ve Etkileri:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlere, işyerinde sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı sağlama, riskleri önleme veya azaltma yükümlülüğü getirir. Bu, uygunsuzlukların tespit edilmesi ve giderilmesini de kapsar.
• İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği: İşverenlerin, işyerindeki riskleri değerlendirmesini ve bu riskleri ortadan kaldırmak veya kabul edilebilir seviyeye indirmek için gerekli önlemleri almasını zorunlu kılar. Uygunsuzluklar, bu risk değerlendirmelerinin bir çıktısıdır ve giderilmeleri için planlanan önlemlerin bir parçasıdır.
• İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik: Uzmanların, işyerindeki tehlikeleri ve uygunsuzlukları belirleme, raporlama ve iyileştirme süreçlerinde aktif rol alma görevini belirtir.
• Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik: Çalışanların, işyerindeki riskler, güvenli çalışma yöntemleri ve acil durumlar hakkında eğitilmeleri gerektiğini vurgular. Eğitim eksiklikleri de bir uygunsuzluk olarak ele alınabilir.
• Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik: İşverenlerin, uygun kişisel koruyucu donanımları sağlaması ve çalışanların bunları kullanmasını sağlaması gerektiğini belirtir. Kişisel koruyucu donanımın kullanılmaması veya eksikliği uygunsuzluktur.

2025'te Mevzuatın Odak Noktaları:

• Proaktif Risk Yönetimi: Mevzuat, olası kazaları engellemeye yönelik önleyici tedbirlerin alınmasını daha fazla vurgulamaktadır.
• Dijital Kayıt Tutma: Denetimlerde ve iyileştirme süreçlerinde dijital kayıtların önemi artmaktadır.
• Sektörel Spesifik Düzenlemeler: Belirli sektörlere yönelik daha detaylı ve sıkı düzenlemeler gündeme gelebilir.

Kimler İçin Gereklidir?

Uygunsuzluk yönetimi, sadece büyük işletmelerin veya belirli sektörlerin sorumluluğu değildir. İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatına tabi olan ve çalışan istihdam eden her türlü işletme için gereklidir. Bu, hem yasal bir zorunluluk olmasının yanı sıra, işletmenin sürdürülebilirliği ve itibarı açısından da kritik bir öneme sahiptir.

Gereklilik Kapsamı (2025):

• Tüm Sektörler: İnşaattan sanayiye, hizmet sektöründen tarıma kadar tüm alanlarda faaliyet gösteren işletmeler.
• Her Ölçekteki İşletme: Az sayıda çalışanı olan küçük işletmelerden binlerce çalışanı olan büyük kurumsal yapılara kadar.
• Kamu Kurumları: Belediyeler, devlet daireleri ve kamu kuruluşları da dahil olmak üzere.
• Proje Bazlı Çalışanlar: İnşaat projeleri, etkinlikler gibi geçici ancak riskli olabilecek faaliyetler.
• Tedarik Zinciri: İşletmelerin tedarikçilerinin de benzer standartlara uyması beklenebilir.

Özellikle Odaklanılması Gerekenler:

• Yüksek Riskli Sektörler: Madencilik, kimya, enerji, inşaat gibi sektörler, uygunsuzlukların daha ciddi sonuçlar doğurabileceği alanlardır.
• Yoğun Çalışan Sirkülasyonu Olan İşyerleri: Yeni başlayan çalışanların adaptasyon süreçlerinde uygunsuzluk riskleri artabilir.
• Teknolojik Değişimlerin Yoğun Olduğu Alanlar: Yeni teknolojilerin getirdiği potansiyel risklerin yönetimi.

Avantajları ve Faydaları

Etkin bir uygunsuzluk yönetimi sistemi kurmak ve işletmek, bir işletmeye sayısız avantaj ve fayda sağlar. Bu faydalar, finansal kazanımlardan çalışan memnuniyetine kadar geniş bir yelpazede yer alır.

Ana Avantajlar (2025 Perspektifi):

• Azalan Kaza ve Yaralanmalar: Potansiyel tehlikelerin ve uygunsuzlukların erken tespiti ve giderilmesi, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önemli ölçüde azaltır.
• Maliyet Tasarrufu: Kazalar, yaralanmalar, hasarlar, üretim kayıpları, sigorta primleri ve yasal cezalar gibi doğrudan ve dolaylı maliyetleri düşürür.
• Yasal Uyumluluk: Mevzuata tam uyum sağlayarak olası yasal yaptırımlardan ve itibar kaybından korunur.
• Artan Verimlilik ve Kalite: Güvenli ve düzenli çalışma ortamları, çalışanların motivasyonunu ve odaklanmasını artırarak verimliliği ve ürün/hizmet kalitesini yükseltir.
• Gelişmiş İtibar ve Marka Değeri: Güvenli bir işyeri imajı, hem müşteriler hem de potansiyel çalışanlar nezdinde olumlu bir algı yaratır.
• Çalışan Memnuniyeti ve Bağlılığı: Çalışanların kendilerini değerli hissetmelerini ve işlerine daha fazla bağlanmalarını sağlar.
• Sürekli İyileştirme Kültürü: İşletme içinde sürekli gelişim prensibini benimser ve adaptasyon yeteneğini artırır.
• Daha İyi Karar Alma: Toplanan veriler, daha bilinçli ve stratejik kararlar alınmasına olanak tanır.

2025'te Ek Faydalar:

• Rekabet Avantajı: SEÇ-K standartlarına uyum, özellikle uluslararası pazarlarda veya büyük ihalelerde önemli bir rekabet avantajı sağlar.
• Sürdürülebilirlik: Çevre ve sosyal sorumluluk ilkeleriyle entegre edilmiş uygunsuzluk yönetimi, işletmenin uzun vadeli sürdürülebilirliğine katkıda bulunur.