Aksaray BLEVE ve Jet Yangını Değerlendirmesi: SEVESO BEKRA Kapsamında 2025 Güncel Yaklaşım

Türkiye'nin önde gelen İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) uzmanları olarak, SEVESO Kapsamındaki Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (SEVESO BEKRA) çerçevesinde, patlayıcı atmosferlerde meydana gelebilecek en tehlikeli senaryolardan ikisi olan BLEVE (Boiling Liquid Expanding Vapor Explosion - Kaynayan Sıvı Genişleyen Buhar Patlaması) ve jet yangını risklerinin değerlendirilmesi konusunda 2025 yılı itibarıyla güncel ve kapsamlı bir bakış sunuyoruz. Bu değerlendirmeler, tehlikeli madde depolayan veya işleyen tesislerde can ve mal güvenliğini sağlamak, çevresel etkileri minimize etmek ve yasal uyumluluğu güvence altına almak için hayati öneme sahiptir. Özellikle yüksek riskli sektörlerde faaliyet gösteren firmalar için bu analizler, olası kazaların önlenmesinde proaktif bir rol oynamaktadır. 2025'in getirdiği güncel yasal düzenlemeler, teknolojik gelişmeler ve risk yönetimi prensipleri doğrultusunda hazırlanan bu rehber, hedef kitlemiz olan tesis yöneticileri, İSG profesyonelleri ve acil durum planlama ekipleri için bir başvuru kaynağı olmayı amaçlamaktadır.

BLEVE ve Jet Yangını Değerlendirmesi Nedir? (2025 Güncel Bakış)

BLEVE ve jet yangını değerlendirmesi, tehlikeli kimyasalların depolandığı veya işlendiği tesislerde meydana gelebilecek en yıkıcı olay türlerini analiz etmek, bu olayların oluşma olasılığını ve potansiyel etkilerini belirlemek için yapılan kapsamlı bir risk analizidir. 2025 yılı itibarıyla bu değerlendirmeler, sadece mevcut riskleri tespit etmekle kalmayıp, aynı zamanda gelecekteki potansiyel senaryoları öngörmeye yönelik ileri düzey modellemeleri de içermektedir.

BLEVE (Kaynayan Sıvı Genişleyen Buhar Patlaması): Özellikle basınç altında sıvı halde depolanan yanıcı veya patlayıcı maddelerin (örn. LPG, LNG, amonyak) depolandığı tanklarda, ısı etkisiyle (yangın gibi) tank cidarlarının zayıflaması ve patlaması sonucu ortaya çıkar. Tankın patlamasıyla birlikte, içindeki sıcak sıvı aniden buharlaşarak büyük bir hacim artışına neden olur ve bu da şok dalgası ve geniş bir alana yayılan bir yangınla sonuçlanabilir. 2025'te yapılan analizlerde, bu tür patlamaların tetikleyici faktörleri (dış kaynaklı yangın, iç kaynaklı arıza vb.), yayılma mekanizmaları ve şok dalgasının etkileri detaylı olarak modellenmektedir.

Jet Yangını: Basınçlı bir kap veya boru hattından, yüksek hızla sızan yanıcı bir akışkanın, tutuşma kaynağı ile temas etmesi sonucu oluşan, uzun ve dar alev konisi şeklinde ilerleyen bir yangın türüdür. Jet yangınları, sızan madde miktarına ve basınca bağlı olarak çok yüksek ısı yayabilir ve çevresindeki yapıları, ekipmanları ve insanları anında etkileyebilir. 2025'te yapılan değerlendirmelerde, sızıntı noktası, akışkanın türü, basıncı ve çevresel koşullar göz önünde bulundurularak alevin yayılma hızı, uzunluğu ve ısı yayılımı (termal radyasyon) simülasyonları yapılmaktadır.

2025 Güncel Yaklaşımlar: Güncel analizler, gelişmiş bilgisayar modelleri (örn. CFD - Hesaplamalı Akışkanlar Dinamiği), yeni nesil sensör teknolojileri ve gerçek zamanlı veri analizi tekniklerini kullanarak daha hassas sonuçlar üretmektedir. Ayrıca, insan faktörünün risk üzerindeki etkisi ve organizasyonel güvenlik kültürü de değerlendirmelerin ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir.

BLEVE ve Jet Yangını Değerlendirmesi Nasıl Çalışır? (2025 Süreçleri)

Bu kritik değerlendirme süreci, adım adım ilerleyen, detaylı ve metodik bir yaklaşımla yürütülür. 2025 itibarıyla bu süreçler, uluslararası en iyi uygulamalar ve teknolojik yenilikler doğrultusunda güncellenmiştir.

1. Tehlikeli Madde ve Proses Tanımlaması:

• Tesisin bünyesinde bulunan tüm tehlikeli maddelerin (yanıcı, patlayıcı, toksik vb.) listelenmesi.
• Bu maddelerin depolandığı veya işlendiği proseslerin detaylı olarak anlaşılması.
• Maddelerin fiziksel ve kimyasal özelliklerinin (kaynama noktası, buhar basıncı, tutuşma sıcaklığı vb.) güncel veri tabanlarından teyidi.

2. Olası Senaryoların Belirlenmesi:

• BLEVE Senaryoları: Tank hasarı (dış etkenler, korozyon, malzeme kusuru), aşırı basınçlanma, yangın etkisi altında tank davranışı gibi olası tetikleyicilerin belirlenmesi.
• Jet Yangını Senaryoları: Boru hattı kırılması, vana arızası, flanş sızdırması, tank boşaltma/doldurma hatlarında sızıntı gibi olası sızıntı noktalarının ve türlerinin belirlenmesi.

3. Risk Modelleme ve Analiz (2025 Teknolojileri ile):

• Yayılma Modellemesi: Tehlikeli maddenin (sıvı, gaz veya buhar) kaza sonrası çevresel yayılımının modellenmesi.
• Yangın ve Patlama Modellemesi: Oluşabilecek BLEVE'nin şok dalgası etkilerinin ve jet yangınının termal radyasyon etkilerinin, alev uzunluğu ve yayılma hızının ileri düzey yazılımlarla simüle edilmesi. Bu modeller, 2025'te daha yüksek çözünürlüklü ve gerçekçi sonuçlar sunmaktadır.
• Etki Alanı Belirleme: Şok dalgasının yapısal hasar oluşturma potansiyeli, termal radyasyonun insan sağlığı ve çevresel etkileri için güvenli mesafe ve etki alanlarının belirlenmesi.

4. Koruyucu ve Önleyici Tedbirlerin Değerlendirilmesi:

• Mevcut güvenlik sistemlerinin (yangın söndürme, gaz algılama, acil durum tahliye sistemleri vb.) etkinliğinin analizi.
• Ekipman güvenliği, bakım prosedürleri, operasyonel kontroller ve personel eğitimlerinin risk azaltmadaki rolünün değerlendirilmesi.
• 2025 itibarıyla, dijital ikiz (digital twin) teknolojileri kullanılarak sanal ortamlarda senaryo tekrarları ve tedbirlerin etkinliğinin test edilmesi yaygınlaşmaktadır.

5. Raporlama ve Öneri Geliştirme:

• Analiz sonuçlarının detaylı bir rapor halinde sunulması.
• Risklerin kabul edilebilir seviyelere indirilmesi için somut ve uygulanabilir önerilerin geliştirilmesi.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat (2025 Güncel Durum)

Türkiye'de SEVESO BEKRA kapsamındaki tesisler için BLEVE ve jet yangını gibi büyük endüstriyel kazaların önlenmesi ve etkilerinin azaltılmasına yönelik yasal düzenlemeler oldukça kapsamlıdır. 2025 itibarıyla bu mevzuat, AB direktifleri ve uluslararası standartlarla uyum içinde güncellenerek daha sıkı hale gelmiştir.

Kimler İçin Gereklidir? (2025 Odaklı)

BLEVE ve jet yangını değerlendirmesi, potansiyel olarak bu tür olaylara maruz kalabilecek veya bu olayların etkilerini yaşayabilecek tüm tesisler ve organizasyonlar için gereklidir. 2025'te bu gereklilik, riskin boyutuna ve maruz kalınabilecek tehlikeli madde miktarına göre daha net tanımlanmıştır.

• SEVESO Kapsamındaki Tesisler: Özellikle yüksek miktarlarda yanıcı, patlayıcı veya basınçlı sıvı depolayan kimya, petrokimya, rafineri, LPG/LNG depolama ve dağıtım tesisleri.
• Kimyasal Üretim ve İşleme Tesisleri: Tehlikeli kimyasalların sentezlendiği, işlendiği veya formüle edildiği endüstriyel tesisler.
• Enerji Sektörü: Doğal gaz işleme tesisleri, enerji santralleri (özellikle fosil yakıt bazlı olanlar), hidrojen depolama tesisleri.
• Gıda ve İçecek Endüstrisi: Amonyak gibi soğutucu gazları kullanan büyük ölçekli tesisler.
• Tarım Sektörü: Büyük amonyak gübre depolama alanları.
• Nakliye ve Lojistik Firmaları: Tehlikeli madde taşıyan gemi, tren, kamyon terminalleri ve depolama alanları.
• Savunma Sanayi Tesisleri: Patlayıcı madde depolayan veya işleyen tesisler.
• Acil Durum Yönetim Birimleri ve Kamu Kurumları: Riskli bölgelerdeki yerel yönetimler, itfaiye teşkilatları ve afet yönetim merkezleri, bu değerlendirmelerden elde edilen bilgileri acil durum planlamaları ve müdahale stratejileri için kullanırlar.

2025'te, bu değerlendirmelerin sadece yasal bir zorunluluk olmanın ötesinde, tesisin sürdürülebilirliği, marka itibarı ve paydaş güvenliği açısından stratejik bir öneme sahip olduğu kabul edilmektedir.

Avantajları ve Faydaları (2025 Perspektifiyle)

BLEVE ve jet yangını değerlendirmesi yapmak, bir işletme için yalnızca yasal bir yükümlülük değil, aynı zamanda bir dizi önemli avantaja ve faydaya da kapı aralar. 2025 itibarıyla bu faydalar, dijitalleşme ve entegre risk yönetimi anlayışıyla daha da belirgin hale gelmiştir.