Amasya Üst Seviye Tesisler ve SEVESO BEKRA Yönetimi 2025

Türkiye'nin önde gelen iş sağlığı ve güvenliği (İSG) uzmanları olarak, 2025 ve sonrasına yönelik olarak, özellikle yüksek risk taşıyan üst seviye tesisler için SEVESO BEKRA (Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması) yönetimi konusunda en güncel ve profesyonel bilgileri sunmaktayız. Üst seviye tesisler, bulundurdukları tehlikeli maddelerin türü, miktarı ve fiziksel halleri itibarıyla büyük endüstriyel kazaların meydana gelme potansiyeli en yüksek olan işletmelerdir. Bu tür kazaların önlenmesi ve olası etkilerinin en aza indirilmesi, hem çalışanların sağlığı ve güvenliği hem de çevresel sürdürülebilirlik ve kamu güvenliği açısından hayati önem taşımaktadır. Mevcut yasal düzenlemeler, uluslararası standartlar ve gelişen teknoloji doğrultusunda, üst seviye tesislerin SEVESO BEKRA uyumluluğunu sağlaması artık bir zorunluluk haline gelmiştir. Bu rehberimiz, üst seviye tesislerin 2025 itibarıyla SEVESO BEKRA yönetimi alanındaki güncel durumu, yasal yükümlülükleri, uygulama süreçlerini ve uzman tavsiyelerini kapsamaktadır. Hedef kitlemiz, bu kapsamda faaliyet gösteren veya göstermesi muhtemel olan sanayi kuruluşlarının yöneticileri, İSG profesyonelleri ve ilgili tüm paydaşlardır.

Üst Seviye Tesis Nedir?

Üst seviye tesis, 2025 itibarıyla yürürlükte olan mevzuata göre, belirli miktarların üzerindeki tehlikeli maddeleri bulunduran ve bu nedenle büyük endüstriyel kaza riski taşıyan endüstriyel işletmelerdir. Bu tehlikeli maddeler; yanıcı, patlayıcı, toksik, oksitleyici, çevresel olarak tehlikeli veya diğer tehlikeli özelliklere sahip olabilir. SEVESO Direktifleri'nin (ve Türkiye'deki ilgili mevzuatın) temel amacı, bu tür tesislerde meydana gelebilecek kimyasal salınımlar, yangınlar veya patlamalar gibi büyük kazaların önlenmesi ve bu kazaların insan sağlığı ve çevre üzerindeki olumsuz etkilerinin en aza indirilmesidir. Üst seviye tesisler, bulundurdukları tehlikeli maddelerin eşik değerlerini aşmaları durumunda, hem alt seviye hem de üst seviye olarak sınıflandırılabilirler. Ancak, genellikle daha yüksek miktarlarda ve daha tehlikeli maddeler içerenler "üst seviye" olarak tanımlanır ve daha sıkı denetim ve önlemlere tabi tutulurlar.

2025 Güncel Bilgiler: Sınıflandırma ve Risk Değerlendirmesi

2025 itibarıyla üst seviye tesislerin belirlenmesinde, tehlikeli maddelerin türleri ve miktarları dikkate alınarak oluşturulan güncel listeler ve eşik değerler esastır. Bu değerlendirme, uluslararası kabul görmüş kimyasal sınıflandırma sistemlerine (örneğin, GHS - Tehlikeli Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Birleşik Sistem) dayanır. Tesisin faaliyet gösterdiği alandaki tehlikeli maddelerin toplam miktarı, bu eşik değerleri aştığında tesis, üst seviye olarak sınıflandırılır ve ilgili yasal yükümlülükleri yerine getirmekle sorumlu olur. Güncel mevzuat, bu sınıflandırmanın periyodik olarak gözden geçirilmesini ve güncellenmesini de öngörmektedir.

Üst Seviye Tesislerin Sınıflandırılmasında Dikkat Edilmesi Gerekenler (Liste):

• Tehlikeli Maddelerin Eşik Değerleri: İlgili yönetmeliklerde belirtilen miktarların aşılıp aşılmadığı.
• Maddelerin Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri: Yanıcılık, patlayıcılık, zehirlilik vb.
• Maddelerin Bir Arada Bulunması: Farklı tehlikeli maddelerin sinerjik etkileri.
• Tesisin Yerleşim Planı ve Çevresel Faktörler: Nüfus yoğunluğu, su kaynaklarına yakınlık vb.

Üst Seviye Tesisler İçin SEVESO BEKRA Yönetimi Nasıl Çalışır?

Üst seviye tesislerde SEVESO BEKRA yönetimi, kapsamlı bir risk azaltma ve acil durum müdahale planlaması sürecini içerir. Bu süreç, birkaç temel adımdan oluşur:

1. Tehlikeli Madde Envanteri ve Sınıflandırması:

Tesisin bünyesinde bulunan tüm tehlikeli maddelerin (hammadde, ara ürün, nihai ürün, atık vb.) tam bir envanterinin çıkarılması ve 2025 güncel mevzuata göre doğru bir şekilde sınıflandırılması ilk adımdır. Bu, maddelerin tehlikeli özelliklerini, miktarlarını ve depolama koşullarını belirlemeyi kapsar.

2. Kaza Senaryolarının Belirlenmesi ve Risk Analizi:

Tesiste meydana gelebilecek olası büyük endüstriyel kaza senaryoları (örneğin, tank sızıntısı, kimyasal reaksiyon, patlama, yangın) belirlenir. Bu senaryolar için detaylı risk analizleri yapılır. Bu analizler, kazaların meydana gelme olasılığını ve potansiyel etkilerini (insan sağlığı, çevre, maddi hasar) değerlendirir. 2025 itibarıyla, bu analizlerde en güncel modelleme teknikleri ve simülasyon araçları kullanılmaktadır.

3. Güvenlik Yönetim Sistemi (GYS) Oluşturulması:

Tesiste, büyük kazaların önlenmesi, kontrol altına alınması ve etkilerinin azaltılmasına yönelik sistematik bir yaklaşım sunan bir Güvenlik Yönetim Sistemi (GYS) kurulur. Bu sistem, organizasyonel yapı, sorumluluklar, eğitim, bakım, denetim, acil durum planlaması ve sürekli iyileştirme süreçlerini kapsar. ISO 45001:2018 standardı, bu sistemin oluşturulmasında temel bir referans noktasıdır.

4. Acil Durum Planı (ADP) Hazırlanması:

Olası kazalara karşı etkin bir müdahale için detaylı bir Acil Durum Planı (ADP) hazırlanır. Bu plan, alarm verme prosedürlerini, tahliye yollarını, acil müdahale ekiplerinin görevlerini, gerekli ekipmanları, iletişim kanallarını ve çevresel etkilerin azaltılmasına yönelik önlemleri içerir. 2025 güncel mevzuatı, ADP'lerin hem tesis içi hem de tesis dışı paydaşlarla (belediye, itfaiye, sağlık kuruluşları) koordinasyonunu zorunlu kılar.

5. Güvenlik Raporu ve Bildirimler:

Üst seviye tesisler, belirlenen tehlikeli madde miktarlarını aştıklarında, ilgili mercilere detaylı bir Güvenlik Raporu sunmakla yükümlüdür. Bu rapor, tesisin risk değerlendirmesini, güvenlik önlemlerini ve acil durum planlarını içerir. 2025 itibarıyla, bu raporların dijital ortamda ve standartlaştırılmış formatlarda sunulması yaygınlaşmıştır.

6. Sürekli İyileştirme ve Denetim:

SEVESO BEKRA yönetimi, statik bir süreç değil, sürekli iyileştirme gerektiren dinamik bir yaklaşımdır. Kazalar, ramak kala olaylar, denetim sonuçları ve yeni teknolojik gelişmeler doğrultusunda risk değerlendirmeleri ve güvenlik önlemleri periyodik olarak gözden geçirilir ve güncellenir. İç ve dış denetimler, bu sürecin etkinliğini değerlendirmede kritik rol oynar.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat (2025 Güncel Durum)

Türkiye'de üst seviye tesisler için SEVESO BEKRA yönetimi, başta 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu olmak üzere, ilgili yönetmelikler ve uluslararası standartlarla düzenlenmiştir. 2025 itibarıyla bu mevzuatta yapılan güncellemeler ve eklemeler, tesislerin uyum yükümlülüklerini daha da belirgin hale getirmiştir.

Başlıca Yasal Düzenlemeler:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: Tüm işyerleri için genel iş sağlığı ve güvenliği çerçevesini belirler.
• Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (SEVESO Yönetmeliği): Üst seviye ve alt seviye tesisleri tanımlar, sınıflandırma kriterlerini belirler, güvenlik raporu, acil durum planı ve bildirim yükümlülüklerini detaylandırır. 2025 güncel versiyonu, Avrupa Birliği'nin en son SEVESO Direktifleri ile uyumlu hale getirilmiştir.
• Tehlikeli Maddelerin Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik: Tehlikeli maddelerin doğru şekilde tanımlanması ve yönetilmesi için temel oluşturur.
• Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik (KKDİK): REACH Tüzüğü'ne paralel olarak kimyasalların güvenli kullanımını düzenler.

2025 Güncel Mevzuat Güncellemeleri:

• Risk Değerlendirmesi Güncellemeleri: Daha detaylı ve olasılıksal risk analizleri zorunlu hale gelmiştir.
• Acil Durum Planlarının Kapsamı: Tesis dışı etkilerin ve komşu işletmelerle koordinasyonun önemi artmıştır.
• Teknolojik Gelişmelerin Entegrasyonu: İleri izleme sistemleri, sensör teknolojileri ve veri analizi gibi güncel teknolojilerin kullanımı teşvik edilmektedir.
• Çevresel Etki Değerlendirmeleri: Büyük endüstriyel kazaların çevre üzerindeki uzun vadeli etkilerine yönelik daha kapsamlı değerlendirmeler istenmektedir.
• Denetim Sıklığı ve Kapsamı: Üst seviye tesisler için denetimlerin sıklığı ve derinliği artırılmış, bağımsız denetim kuruluşlarının rolü güçlendirilmiştir.

Kimler İçin Gereklidir?

Üst seviye tesisler için SEVESO BEKRA yönetimi, kanunen aşağıdaki gruplar için zorunludur:

Hedef Kitle (Liste):

• Kimya Sanayi: Petrokimya tesisleri, gübre fabrikaları, boya ve vernik üreticileri, patlayıcı madde üreticileri.
• Enerji Sektörü: Termik santraller, rafineriler, LPG depolama tesisleri, doğal gaz işleme tesisleri.
• Metal Sanayi: Metal işleme tesisleri, ergitme fırınları, asit tankları bulunan işletmeler.
• Tarım Sektörü: Büyük ölçekli gübre ve pestisit üretimi/depolaması yapan işletmeler.
• Diğer Endüstriyel Alanlar: Tehlikeli madde depolayan veya işleyen, eşik değerleri aşan her türlü sanayi tesisi.

2025 itibarıyla, bu tesislerin yöneticileri ve İSG profesyonelleri, mevcut mevzuat ve standartlar doğrultusunda gerekli tüm çalışmaları eksiksiz olarak yürütmekle yükümlüdür.

Avantajları ve Faydaları

Üst seviye tesislerde etkin bir SEVESO BEKRA yönetimi, sadece yasal bir zorunluluk olmanın ötesinde, işletmeler için önemli avantajlar ve faydalar sunar:

İşletme İçi Faydalar (Liste):

• Kaza Önleme ve Azaltma: En önemli fayda, büyük endüstriyel kazaların meydana gelme riskinin önemli ölçüde azaltılmasıdır.
• Çalışan Güvenliği ve Sağlığı: İş kazalarının ve meslek hastalıklarının önüne geçilerek, çalışanların can ve mal güvenliği sağlanır.
• Operasyonel Süreklilik: Kazaların önlenmesi, beklenmedik duruşları ve üretim kayıplarını engeller, operasyonel sürekliliği garanti altına alır.
• Maliyet Tasarrufu: Kaza sonrası oluşabilecek maddi hasarlar, tazminatlar, sigorta primlerindeki artışlar ve itibar kaybı gibi maliyetler önlenir.
• İtibar ve Kurumsal Kimlik: Güvenlik odaklı bir yaklaşım, işletmenin itibarını artırır ve paydaşlar nezdinde güvenilir bir imaj oluşturur.
• Yasal Uyumluluk: Mevzuata tam uyum, cezai yaptırımlardan ve yasal sorunlardan kaçınmayı sağlar.

Çevresel ve Toplumsal Faydalar:

• Çevre Koruma: Kimyasal salınımların ve diğer kirliliklerin önlenmesiyle çevresel zararlar minimize edilir.
• Kamu Güvenliği: Tesis çevresinde yaşayan halkın can ve mal güvenliği en üst düzeyde korunur.
• Sürdürülebilirlik: Güvenli ve çevreye duyarlı operasyonlar, işletmenin uzun vadeli sürdürülebilirliğini destekler.