Balıkesir SEVESO Kapsamında Eşik Miktar Hesabı: 2025 Güncel Rehber

Türkiye'de büyük endüstriyel kazaların önlenmesi ve bu kazaların insan sağlığı ile çevre üzerindeki olumsuz etkilerinin en aza indirilmesi amacıyla yürürlükte olan SEVESO Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (BEKRA), işletmeler için önemli yükümlülükler getirmektedir. Bu yükümlülüklerin başında, tehlikeli maddelerin belirli miktarların üzerinde depolanması veya kullanılması durumunda devreye giren eşik miktar hesabı gelmektedir. İş sağlığı ve güvenliği (İSG) alanında 15 yılı aşkın deneyime sahip bir uzman olarak, 2025 yılı itibarıyla güncel mevzuat ve ISO standartları çerçevesinde eşik miktar hesabının ne olduğunu, neden gerekli olduğunu, nasıl yapıldığını ve kimler için zorunlu olduğunu detaylı bir şekilde açıklayacağım. Bu hesaplama, işletmelerin potansiyel risklerini doğru bir şekilde değerlendirmeleri ve gerekli önleyici tedbirleri almaları için kritik bir adımdır.

Eşik Miktar Hesabı Nedir?

SEVESO BEKRA Yönetmeliği kapsamında eşik miktar hesabı, bir işletmede bulunan tehlikeli maddelerin, bu maddelerin tehlikeli sınıflandırmasına göre belirlenmiş olan eşik miktarlarını aşıp aşmadığını belirlemek için yapılan sistematik bir değerlendirme sürecidir. Yönetmelik, belirli tehlikeli kimyasalların farklı tehlike sınıflarına göre alt eşik ve üst eşik miktarları tanımlar. İşletmelerin bu maddeleri depolama, kullanma veya işleme faaliyetleri sonucunda, toplamda hangi eşik seviyesine ulaştıklarını anlamaları büyük önem taşır. Bu hesaplama, işletmenin SEVESO kapsamına girip girmeyeceğini ve hangi seviyede bir risk değerlendirmesi yapması gerektiğini doğrudan belirler.

2025 Güncel Durum ve Tehlike Sınıfları:

2025 yılı itibarıyla, SEVESO BEKRA Yönetmeliği'nde tehlikeli maddeler, Ek-I'de yer alan listeye göre sınıflandırılmaktadır. Bu sınıflandırma, maddelerin fiziksel, kimyasal ve toksikolojik özelliklerine göre belirlenir. Örneğin:

• A Sınıfı: Patlayıcı maddeler
• B Sınıfı: Yanıcı maddeler
• C Sınıfı: Yüksek derecede toksik maddeler
• D Sınıfı: Çevre için tehlikeli maddeler

Her bir sınıf için farklı alt ve üst eşik miktarları (ton olarak) belirlenmiştir. İşletmeler, bünyesindeki her bir tehlikeli maddeyi bu sınıflara atayarak, kendi stoklarında bulunan miktarları ilgili eşik değerleriyle karşılaştırır.

Eşik Miktar Hesabı Nasıl Çalışır?

Eşik miktar hesabı, temel olarak iki aşamadan oluşur: tehlikeli maddelerin doğru şekilde sınıflandırılması ve bu maddelerin stok miktarlarının belirlenerek eşik değerlerle karşılaştırılması. Süreç şu adımları izler:

1. Tehlikeli Maddelerin Tanımlanması: İşletmede kullanılan, depolanan veya üretilen tüm kimyasalların listesi çıkarılır.
2. Mevzuata Göre Sınıflandırma: Her bir kimyasalın, SEVESO BEKRA Yönetmeliği Ek-I'de yer alan tehlike sınıflarına ve kategorilerine göre doğru bir şekilde sınıflandırılması yapılır. Bu, kimyasalın Güvenlik Bilgi Formu (GBF) ve diğer teknik dokümanlar incelenerek gerçekleştirilir.
3. Eşik Miktarların Belirlenmesi: Her bir tehlike sınıfı için yönetmelikte belirtilen alt eşik (L1) ve üst eşik (L2) miktarları belirlenir.
4. Miktar Hesaplaması (Toplama Kuralı): İşletmedeki her bir tehlikeli madde için, o maddenin bulunduğu tehlike sınıfına ait eşik miktarın ne kadarının kullanıldığı hesaplanır. Eğer bir işletmede aynı tehlike sınıfından birden fazla madde bulunuyorsa, bu maddelerin kullanıldığı miktarların, ilgili sınıfın eşik miktarına oranı toplanır. Bu toplama işlemi için şu formül kullanılır:
   Toplam Kullanım Oranı = (Miktar1 / Eşik Miktar1) + (Miktar2 / Eşik Miktar2) + ...
   Bu oran hesaplanırken dikkat edilmesi gereken husus, aynı tehlike sınıfındaki maddelerin miktarlarının toplanıp tek bir sınıflandırmaya tabi tutulmasıdır. Eğer farklı tehlike sınıflarından maddeler varsa, her sınıf için ayrı ayrı hesaplama yapılır.
5. SEVESO Kapsamının Belirlenmesi: Hesaplanan toplam kullanım oranı, yönetmelikte belirtilen alt ve üst eşik değerleriyle karşılaştırılır:
   • Alt Eşik (L1) Altında: İşletme SEVESO kapsamı dışındadır. Ancak yine de genel İSG mevzuatına uyum zorunludur.
   • Alt Eşik (L1) ve Üst Eşik (L2) Arasında: İşletme 'Alt Eşik' seviyesindedir ve BEKRA Yönetmeliği'nin 'Alt Seviye' kapsamındaki yükümlülüklerine uymak zorundadır. Bu, daha az katı gereklilikler anlamına gelir.
   • Üst Eşik (L2) Üzerinde: İşletme 'Üst Eşik' seviyesindedir ve BEKRA Yönetmeliği'nin 'Üst Seviye' kapsamındaki tüm yükümlülüklerine uymak zorundadır. Bu, en kapsamlı önleyici tedbirleri ve bildirimleri gerektirir.

2025 Güncel Bilgiler ve Tablo Örneği:

Aşağıdaki tablo, hipotetik bir örnek olup, gerçek hesaplamalar için güncel yönetmelik eklerine başvurulmalıdır:

Bu örnekte, Amonyak için kullanım oranı 0.5, Hidrojen Peroksit için ise 0.35'tir. Eğer bu maddeler aynı tehlike sınıfına ait olsaydı, toplam kullanım oranları 0.5 + 0.35 = 0.85 olurdu. Bu oran, alt eşik (100 ton) ile üst eşik (200 ton) arasında kaldığı için işletme 'Alt Eşik' seviyesinde değerlendirilebilirdi (Bu sadece bir örnektir, gerçek sınıflandırma ve hesaplama uzmanlık gerektirir).

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

SEVESO BEKRA Yönetmeliği'nin amacı, büyük endüstriyel kazaların önlenmesi ve etkilerinin azaltılmasıdır. Bu doğrultuda, eşik miktar hesabı, işletmelerin potansiyel risklerini belirlemeleri ve buna uygun önlemleri almaları için yasal bir zorunluluktur. 2025 güncel mevzuat gereklilikleri şunları kapsar:

• Yönetmelik Ek-I: Tehlikeli maddelerin listesi ve eşik miktarlarını içerir. Bu liste ve miktarlar zamanla güncellenebilir, bu nedenle her zaman en güncel versiyonuna bakılmalıdır.
• Yönetmelik Ek-II: Alt eşik seviyesindeki işletmelerin uyması gereken bildirim ve önleyici tedbirleri kapsar.
• Yönetmelik Ek-III: Üst eşik seviyesindeki işletmelerin uyması gereken daha kapsamlı güvenlik raporu hazırlama, acil durum planı oluşturma ve kamuoyunu bilgilendirme yükümlülüklerini belirler.
• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: Genel İSG yükümlülüklerini düzenler ve SEVESO BEKRA Yönetmeliği'nin dayanaklarından biridir.
• ISO 45001:2018: İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri standardı, risk değerlendirmesi ve kontrolü prensipleriyle SEVESO BEKRA gerekliliklerini destekler.

2025 Güncel Mevzuat Güncellemeleri: Mevzuat güncellemeleri yakından takip edilmeli, özellikle tehlikeli madde listeleri ve eşik miktarlarındaki değişiklikler eşik miktar hesabına derhal yansıtılmalıdır.

Kimler İçin Gereklidir?

Eşik miktar hesabı, temel olarak tehlikeli kimyasalları bulunduran veya kullanan tüm endüstriyel işletmeler için gereklidir. Ancak, bu hesaplamanın sonucuna göre işletmenin SEVESO BEKRA Yönetmeliği'nin hangi seviyesinde yükümlü olacağı belirlenir. Genel olarak aşağıdaki sektörlerdeki işletmelerin bu konuda daha dikkatli olması gerekir:

• Kimya sanayi
• Petrol ve gaz rafinerileri
• Patlayıcı madde üretimi ve depolanması
• Büyük ölçekli depolama tesisleri (kimyasallar, yakıtlar vb.)
• Metal işleme ve yüzey kaplama tesisleri
• Tarım kimyasalları üretimi ve depolanması
• Büyük hastaneler ve laboratuvarlar (belirli kimyasal miktarlar için)
• Atık işleme tesisleri

2025 Güncel Durum: Her ne kadar yönetmelik belirli sektörleri işaret etse de, potansiyel olarak tehlikeli madde bulunduran her işletme, kendi bünyesindeki kimyasalları değerlendirerek eşik miktar hesabını yapmalı ve SEVESO kapsamına girip girmediğini belirlemelidir.

Avantajları ve Faydaları

Eşik miktar hesabının doğru ve eksiksiz yapılması, işletmelere hem yasal uyumluluk açısından hem de genel iş güvenliği ve risk yönetimi açısından önemli faydalar sağlar:

• Yasal Uyumluluk: Yönetmelikte belirtilen yükümlülükleri yerine getirerek cezai yaptırımlardan kaçınılır.
• Risk Azaltma: Potansiyel büyük endüstriyel kazaların önüne geçmek için gerekli önleyici tedbirler zamanında alınır.
• Güvenlik Kültürünün Gelişimi: Çalışanların ve çevrenin güvenliği önceliklendirilir, bu da genel iş sağlığı ve güvenliği kültürünü güçlendirir.
• Maliyet Etkinliği: Olası bir kazanın yaratacağı maddi ve manevi zararların önüne geçilerek uzun vadede maliyet tasarrufu sağlanır.
• İtibar ve Sürdürülebilirlik: Güvenli bir işletme imajı, paydaşlar nezdinde güven oluşturur ve sürdürülebilirliği destekler.
• Acil Durum Hazırlığı: İşletmenin olası acil durumlara karşı daha hazırlıklı olmasını sağlar.

2025 Güncel Faydalar: Günümüzün artan çevre ve güvenlik bilinciyle birlikte, SEVESO BEKRA uyumluluğu, sadece yasal bir gereklilik olmanın ötesinde, kurumsal sosyal sorumluluk ve sürdürülebilirlik açısından da kritik bir önem taşımaktadır.