Köseoğlu, Ulus, Bartın GYS Elemanları: SEVESO BEKRA Alanında Güvenlik Yönetimi 2025

Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği (İSG) alanında faaliyet gösteren işletmeler için, özellikle yüksek tehlikeli kimyasalları barındıran SEVESO kapsamındaki tesislerde, GYS Elemanları kavramı büyük önem taşımaktadır. 2025 yılı itibarıyla güncellenen mevzuat ve ISO standartları doğrultusunda, GYS elemanlarının doğru şekilde belirlenmesi, eğitilmesi ve görevlendirilmesi, olası büyük endüstriyel kazaların önlenmesi ve azaltılması açısından hayati bir rol oynamaktadır. Bu elemanlar, işletmelerin güvenlik kültürünü güçlendiren, risk değerlendirmelerini destekleyen ve acil durum müdahale süreçlerinde kilit rol üstlenen profesyonellerdir. Hedef kitlemiz, SEVESO kapsamına giren tehlikeli madde üretimi, depolaması veya kullanımı yapan tüm işletme yöneticileri, İSG profesyonelleri ve ilgili tüm paydaşlardır. 2025 yılındaki güncel yasal düzenlemeler ve teknolojik gelişmeler ışığında GYS elemanlarının rolünü detaylıca ele alacağız.

GYS Elemanları Nedir?

GYS elemanları, geniş anlamıyla, Güvenlik Yönetim Sistemi'nin (GYS) bir parçası olarak, işletmelerde tehlikeli maddelerin güvenli bir şekilde yönetilmesi, risklerin azaltılması ve acil durumlara hazırlıklı olunması süreçlerinde görev alan yetkin kişileri ifade eder. SEVESO BEKRA (Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması) kapsamındaki tesislerde bu tanım daha da spesifikleşir. GYS elemanları, yalnızca teknik bilgiye sahip olmakla kalmayıp, aynı zamanda güvenlik bilincini yayma, prosedürlere uyumu denetleme ve sürekli iyileştirme süreçlerine katkıda bulunma sorumluluğunu üstlenirler. 2025 yılı itibarıyla, bu elemanların belirlenmesinde ISO 45001:2018 standardının gereklilikleri ile 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmeliklerdeki güncellemeler esas alınmaktadır. GYS elemanları, işletmenin büyüklüğüne, tehlike sınıfına ve barındırdığı madde miktarına göre farklı sayılarda ve farklı yetkinliklerde atanabilir.

2025 Güncel Durumda GYS Elemanlarının Yetkinlikleri:

• Tehlikeli Madde Bilgisi: İşletmede bulunan tüm tehlikeli maddelerin fiziksel, kimyasal ve toksikolojik özelliklerini bilmek.
• Risk Değerlendirme Yeteneği: Potansiyel tehlikeleri tanımlama, riskleri analiz etme ve değerlendirme becerisi.
• Acil Durum Planlaması ve Müdahalesi: Kaza senaryolarını öngörme, acil durum planlarını oluşturma ve bu planların etkin uygulanmasını sağlama.
• Yasal Mevzuata Hakimiyet: 6331 sayılı Kanun, SEVESO Yönetmeliği, Çevre Kanunu ve ilgili diğer mevzuatlara tam hakimiyet.
• İletişim ve Eğitim Yeteneği: İşletme çalışanlarına güvenlik eğitimleri verme, güvenlik kültürünü yayma ve ilgili birimlerle etkili iletişim kurma.
• ISO 45001 Bilgisi: İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi'nin prensiplerini ve uygulamalarını anlama.

GYS Elemanları Nasıl Çalışır?

GYS elemanlarının çalışma prensibi, proaktif bir güvenlik yaklaşımını benimsemek üzerine kuruludur. Bu, potansiyel tehlikeleri henüz bir kazaya yol açmadan tespit etmek, riskleri minimize etmek ve iş sağlığı ile güvenliği standartlarını en üst düzeyde tutmak anlamına gelir. 2025 yılındaki güncel uygulamalar, dijitalleşmenin de etkisiyle daha entegre ve veri odaklıdır.

2025 Güncel Uygulama Süreçleri:

• Risk Değerlendirmesi ve Analizi: İşletmenin tüm faaliyet alanlarındaki tehlikeli maddelerden kaynaklanabilecek riskler düzenli olarak (en geç 2025'te güncellenmiş periyotlarla) GYS elemanları tarafından analiz edilir. Bu analizler sonucunda risk azaltıcı tedbirler belirlenir ve uygulanması takip edilir. Tehlike ve Operabilite (HAZOP) çalışmaları gibi ileri analiz yöntemleri kullanılır.
• Güvenlik Politikaları ve Prosedürleri Geliştirme: İşletmenin genel güvenlik politikalarının oluşturulmasında ve güncelleştirilmesinde aktif rol alırlar. Tehlikeli maddelerin depolanması, taşınması, kullanımı ve bertarafı ile ilgili detaylı prosedürlerin hazırlanmasına katkıda bulunurlar.
• Eğitim ve Farkındalık Çalışmaları: Tüm çalışanlara yönelik periyodik güvenlik eğitimleri düzenlerler. Özellikle tehlikeli maddelerle çalışan personele özel eğitimler verilir. Güvenlik bilincini artırmaya yönelik bilgilendirme kampanyaları yürütürler.
• Denetim ve Gözetim: İşletme içindeki güvenlik uygulamalarının mevzuata ve belirlenen prosedürlere uygunluğunu düzenli olarak denetlerler. Potansiyel güvenlik ihlallerini tespit ederek önleyici aksiyonlar alırlar.
• Acil Durum Hazırlığı ve Müdahalesi: Acil durum planlarının güncel tutulmasını sağlar, tatbikatların yapılmasını organize eder ve acil bir durumda koordinasyon rolü üstlenirler. Kriz yönetimi süreçlerinde aktif rol alırlar.
• Sürekli İyileştirme: Kazalar, ramak kala olaylar ve denetim bulgularından ders çıkararak güvenlik sisteminin sürekli olarak iyileştirilmesini sağlarlar. ISO 45001 standardına uygunluk açısından sistemin performansını izlerler.
• Teknolojik Entegrasyon: 2025 itibarıyla, sensör teknolojileri, IoT cihazları ve veri analizi platformları kullanılarak risklerin anlık takibi, alarm sistemlerinin etkinliği ve müdahale sürelerinin optimizasyonu gibi konularda GYS elemanları daha aktif rol alacaktır.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

SEVESO BEKRA kapsamındaki işletmeler için GYS elemanlarının görevlendirilmesi, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, SEVESO Yönetmeliği ve ilgili diğer mevzuatlarla zorunlu kılınmıştır. Bu zorunluluklar, işletmelerin en yüksek güvenlik standartlarını sağlamasını amaçlar.

2025 Güncel Mevzuat Çerçevesi:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlerin iş sağlığı ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olduğunu belirtir. Tehlikeli maddelerle ilgili özel düzenlemeler içerir.
• Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (SEVESO Yönetmeliği): Tehlikeli maddelerin belirli miktarların üzerinde bulunduğu tesisleri kapsar. Bu tür tesislerde risk değerlendirmesi, güvenlik raporu hazırlama ve acil durum planlaması gibi konularda detaylı yükümlülükler getirir. GYS elemanlarının bu süreçlerdeki rolü ve yetkinlikleri bu yönetmelikle belirlenir. 2025 yılına kadar bu yönetmelikte yapılan güncellemeler dikkate alınmalıdır.
• Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik (KKDIK): Tehlikeli kimyasalların yönetimine ilişkin düzenlemeler içerir.
• Atık Yönetimi Yönetmelikleri: Tehlikeli atıkların bertarafı ve yönetimi ile ilgili yükümlülükler.
• ISO 45001:2018 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri: Gönüllü olmakla birlikte, uluslararası kabul görmüş bir standarttır ve SEVESO kapsamındaki işletmelerin güvenlik yönetim sistemlerini kurarken ve işletirken referans alması şiddetle tavsiye edilir. Bu standart, risk yönetimi, acil durum hazırlığı ve çalışanların katılımı gibi konularda GYS elemanlarının görevlerini tanımlar.

2025 Güncel Durumda Önemli Notlar: Mevzuatta yapılan güncellemeler, özellikle dijitalleşme, çevresel etkilerin göz önünde bulundurulması ve insan faktörünün risk yönetimindeki rolü gibi konularda GYS elemanlarının yetkinlik ve sorumluluklarını genişletmiştir. İşletmelerin, en güncel mevzuat değişikliklerini takip etmesi ve GYS elemanlarının bu değişikliklere uyumunu sağlaması zorunludur.

Kimler İçin Gereklidir?

GYS elemanları, öncelikli olarak 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında tehlikeli madde üreten, depolayan, işleyen veya kullanan ve bu nedenle SEVESO BEKRA kapsamına giren tüm işletmeler için gereklidir. Bu kapsam, genellikle belirli eşik değerlerin üzerinde tehlikeli kimyasal madde bulunduran işletmeleri içerir.

2025 Yılında GYS Elemanlarının Zorunlu Olduğu Başlıca Sektörler ve İşletmeler:

• Kimya Sanayi: Petrokimya tesisleri, gübre fabrikaları, boya ve vernik üreticileri, ilaç sanayi.
• Enerji Sektörü: Termik santraller, rafineriler, gaz işleme tesisleri.
• Metal Sanayi: Metal kaplama, dökümhaneler.
• Tarım Sektörü: Büyük ölçekli tarım ilaçları depoları ve üreticileri.
• Gıda Sanayi: Büyük amonyak depolayan soğuk hava depoları gibi özel durumlar.
• Atık Yönetimi Tesisleri: Tehlikeli atık işleme ve depolama alanları.
• Lojistik ve Depolama: Tehlikeli kimyasalların büyük ölçekli depolandığı lojistik merkezleri.

İşletmenin tehlike sınıfı ve barındırdığı madde miktarı arttıkça, GYS elemanlarının sayısı ve yetkinlik seviyesi de artmalıdır. Küçük ve orta ölçekli işletmelerde dahi, tehlikeli madde kullanımı varsa, risk değerlendirmesi ve acil durum planlaması için GYS elemanlarına ihtiyaç duyulur.

Avantajları ve Faydaları

GYS elemanlarının etkin bir şekilde görevlendirilmesi, işletmeler için yalnızca yasal bir zorunluluk olmanın ötesinde, önemli stratejik avantajlar ve faydalar sağlar. 2025 yılındaki güncel iş dünyası dinamikleri, bu faydaların değerini daha da artırmaktadır.

2025 Yılında GYS Elemanlarının Sağladığı Başlıca Avantajlar:

• Kazaların Önlenmesi ve Azaltılması: En önemli faydası, büyük endüstriyel kazaların ve iş kazalarının önlenmesidir. Bu, hem insan hayatının korunmasını sağlar hem de işletmenin maddi ve itibar kaybını engeller.
• Mevzuata Uyum ve Yasal Sorumlulukların Yerine Getirilmesi: Yasal gereklilikleri yerine getirerek para cezaları, işletme kapatma gibi yaptırımlardan kaçınılmasını sağlar.
• Maliyet Tasarrufu: Kazaların önlenmesi, işgücü kaybını, üretim duruşlarını, hasar gören ekipmanların tamirini ve sigorta maliyetlerini düşürür.
• İşletme İmajı ve İtibarı: Güvenlik odaklı bir işletme profili, müşteri, yatırımcı ve kamuoyu nezdinde olumlu bir imaj yaratır.
• Çalışan Motivasyonu ve Verimlilik: Güvenli bir çalışma ortamı, çalışanların motivasyonunu artırır, devamsızlığı azaltır ve genel verimliliği yükseltir.
• Sürekli İyileştirme Kültürü: GYS elemanları, sürekli iyileştirme süreçlerini tetikleyerek işletmenin güvenlik performansını zamanla daha da ileriye taşır.
• Acil Durum Yönetimi: Olası bir acil durumda hızlı ve etkili müdahale kabiliyeti sayesinde krizin etkileri minimize edilir.
• Çevresel Koruma: Tehlikeli maddelerin güvenli yönetimi, çevreye verilebilecek zararları önler.