Kanatlı, Genç, Bingöl SEVESO BEKRA Kapsamında İş Sağlığı ve Güvenliği Performans İzleme

Türkiye'de yüksek tehlikeli sanayi tesislerini kapsayan SEVESO (Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik) kapsamındaki işletmeler için iş sağlığı ve güvenliği (İSG) yönetimi, hayati bir öneme sahiptir. Bu işletmelerde, olası büyük kazaların önlenmesi ve zararlarının en aza indirilmesi amacıyla kurulan sistemlerin etkinliğinin sürekli olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. İşte bu noktada, performans izleme kavramı devreye girer. 2025 yılı itibarıyla güncellenen mevzuat ve uluslararası standartlar doğrultusunda, SEVESO kapsamındaki kuruluşların İSG performanslarını sistematik bir şekilde izlemeleri hem yasal bir zorunluluk hem de proaktif bir risk yönetimi stratejisidir. Bu içerik, SEVESO BEKRA kapsamındaki işletmeler için performans izlemenin ne anlama geldiğini, nasıl uygulandığını, yasal gerekliliklerini ve sağladığı faydaları detaylı bir şekilde ele alacaktır. Hedef kitlemiz, SEVESO kapsamındaki tehlikeli madde bulunduran işletmelerin üst düzey yöneticileri, İSG profesyonelleri, mühendisler ve bu alanda hizmet veren danışmanlardır.

SEVESO BEKRA Kapsamında Performans İzleme Nedir?

SEVESO BEKRA kapsamındaki iş sağlığı ve güvenliği performans izleme, bir işletmenin İSG hedeflerine ulaşma derecesini ve uyguladığı İSG politikalarının etkinliğini sistematik olarak ölçme, değerlendirme ve analiz etme sürecidir. Bu süreç, sadece kaza ve ramak kala olayların kaydını tutmaktan öteye geçerek, potansiyel tehlikeleri öngörmeyi, risk azaltma çalışmalarının başarısını değerlendirmeyi ve sürekli iyileştirme döngüsünü desteklemeyi amaçlar. 2025 yılı itibarıyla, performans izleme, proaktif yaklaşımları ön plana çıkaran, önleyici tedbirlerin etkinliğini sorgulayan ve veri odaklı karar alma mekanizmalarını güçlendiren bir yapıya bürünmüştür. Bu, ISO 45001:2018 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri standardının temel prensipleriyle de uyumludur. Performans izleme, hem yasal uyumluluğu sağlamak hem de işletmenin genel risk profilini düşürerek sürdürülebilir bir çalışma ortamı yaratmak için kritik bir araçtır.

2025 Güncel Performans Göstergeleri ve Analiz Yöntemleri

2025 itibarıyla SEVESO işletmelerinde kullanılan performans izleme sistemleri, daha gelişmiş göstergeler ve analiz yöntemleri içermektedir. Bu göstergeler genellikle şu kategorilere ayrılır:

• Girdi Göstergeleri (Önleyici): İSG faaliyetlerine yapılan yatırımları, eğitim saatlerini, risk değerlendirmesi güncellemelerini, denetim sıklığını ve İSG bütçesini kapsar.
• Süreç Göstergeleri (Etkinlik): Tehlikeli madde envanterinin güncelliği, acil durum planlarının tatbikat sıklığı, tehlikeli durum bildirim oranları, İSG komitesi toplantı verimliliği gibi süreçlerin işleyişini gösterir.
• Çıktı Göstergeleri (Sonuç Odaklı): Kaza oranları (kaza sıklık, kaza ağırlık), ramak kala olay bildirim ve analiz sayıları, meslek hastalığı oranları, ihlal sayıları gibi olaylardan sonra ortaya çıkan sonuçları ölçer.
• Gelişmiş Göstergeler: Kaza ve ramak kala olayların altında yatan kök nedenlere odaklanan analizler, İSG kültürü anket sonuçları, çalışan katılım düzeyleri, teknolojik güvenlik önlemlerinin etkinliği gibi daha derinlemesine verileri içerir.

Analiz yöntemleri ise yalnızca basit oran hesaplamalarından ziyade, trend analizleri, istatistiksel modellemeler, kök neden analizi (KKA), hata ağacı analizi (FTA) ve olası tehlike analizi (PHA) gibi daha sofistike teknikleri içermektedir.

SEVESO BEKRA Kapsamında Performans İzleme Nasıl Çalışır?

Performans izleme süreci, belirli adımları takip ederek sistematik bir şekilde yürütülür. 2025 itibarıyla bu süreçler daha entegre ve dijitalleşmiş bir yapıdadır:

1. Hedef Belirleme: İşletmenin genel İSG politikaları ve risk değerlendirmeleri doğrultusunda ölçülebilir, ulaşılabilir, ilgili ve zamana bağlı (SMART) İSG hedefleri belirlenir. Bu hedefler, SEVESO yönetmeliğinin gerektirdiği özel riskler ve tehlikelerle ilgili olmalıdır.
2. Performans Göstergelerinin Seçimi: Belirlenen hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığını ölçmek için yukarıda belirtilen gösterge türlerinden uygun olanları seçilir. Göstergeler, işletmenin faaliyetlerinin doğasına ve risk profiline uygun olmalıdır.
3. Veri Toplama: İSG performans verileri, kaza kayıtları, denetim raporları, eğitim kayıtları, ramak kala bildirimleri, iş güvenliği uzmanı raporları, ekipman bakım kayıtları ve çalışan geri bildirimleri gibi çeşitli kaynaklardan düzenli olarak toplanır. 2025'te bu veri toplama süreçleri genellikle dijital platformlar ve otomasyon sistemleri aracılığıyla gerçekleştirilir.
4. Veri Analizi: Toplanan veriler, belirlenen analiz yöntemleri kullanılarak incelenir. Trendler, sapmalar, zayıf noktalar ve iyileştirme alanları tespit edilir.
5. Değerlendirme ve Raporlama: Analiz sonuçları, belirlenen hedeflerle karşılaştırılır. Bulgular, ilgili paydaşlara (üst yönetim, çalışanlar, denetim mercileri) anlaşılır ve eyleme dönüştürülebilir raporlar halinde sunulur. Raporlar, sorunların çözümüne yönelik öneriler içermelidir.
6. Düzeltici ve Önleyici Faaliyetler (DÖF): Değerlendirme sonuçlarına göre gerekli düzeltici ve önleyici faaliyetler planlanır ve uygulanır. Bu faaliyetlerin etkinliği de ayrıca izlenir.
7. Gözden Geçirme ve İyileştirme: Tüm süreç, düzenli olarak üst yönetim tarafından gözden geçirilir ve sürekli iyileştirme döngüsünün bir parçası olarak güncellenir.

2025'te Teknoloji Destekli Performans İzleme

Günümüzde İSG performans izleme, gelişmiş yazılımlar, mobil uygulamalar ve IoT (Nesnelerin İnterneti) cihazları ile desteklenmektedir. Bu teknolojiler:

• Veri toplama süreçlerini hızlandırır ve doğruluğunu artırır.
• Gerçek zamanlı izleme imkanı sunar.
• Risk analizlerini daha derinlemesine yapmaya olanak tanır.
• Raporlama ve analiz süreçlerini otomatikleştirir.
• Eğitim ve farkındalık çalışmalarını destekler.

SEVESO BEKRA Kapsamında Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

SEVESO BEKRA kapsamındaki işletmeler için iş sağlığı ve güvenliği performans izleme, yalnızca iyi bir uygulama değil, aynı zamanda yasal bir zorunluluktur. 2025 yılı itibarıyla bu zorunluluklar, ulusal mevzuat ve uluslararası standartlarla pekiştirilmiştir.

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu

Bu kanun, işverenlere çalışanların sağlığını ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olduğunu belirtir. Kanun kapsamında, işverenlerin risk değerlendirmesi yapması, önleyici tedbirleri alması, çalışanları eğitmesi ve iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini yürütmesi gerekmektedir. Performans izleme, bu yükümlülüklerin yerine getirildiğini ve etkinliğini doğrulamak için temel bir araçtır.

SEVESO (Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik)

Bu yönetmelik, tehlikeli madde bulunduran büyük sanayi kuruluşlarını kapsar ve bu kuruluşların büyük bir endüstriyel kaza riskini önleme ve etkilerini sınırlama yükümlülüklerini belirler. Yönetmelik, güvenlik yönetim sistemlerinin kurulmasını, gözden geçirilmesini ve güncellenmesini zorunlu kılar. Performans izleme, bu güvenlik yönetim sistemlerinin etkinliğinin sürekli olarak değerlendirilmesi ve iyileştirilmesi için bir mekanizma sunar. 2025 güncellemeleri, özellikle raporlama standartları ve düzenli denetim gerekliliklerini güçlendirmiştir.

İlgili Diğer Yönetmelikler

Ayrıca, Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik (KKDIK), Tıbbi Cihaz Yönetmeliği, Çevre Mevzuatı ve Tehlikeli Atık Yönetimi gibi ilgili diğer yönetmelikler de dolaylı olarak performans izleme süreçlerini etkileyebilir. Bu yönetmeliklere uyum, SEVESO kapsamındaki işletmelerin genel İSG performansının ayrılmaz bir parçasıdır.

ISO 45001:2018 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri

ISO 45001:2018 standardı, kuruluşların İSG performanslarını iyileştirmeleri için uluslararası kabul görmüş bir çerçeve sunar. Standardın temel unsurlarından biri, performansın sürekli olarak izlenmesi, ölçülmesi, analizi ve değerlendirilmesidir. SEVESO kapsamındaki işletmeler için ISO 45001 sertifikasyonu, hem mevzuata uyumu destekler hem de küresel düzeyde kabul gören en iyi uygulamaları benimsemelerini sağlar. 2025 itibarıyla bu standardın SEVESO yönetmelikleri ile entegrasyonu daha da önem kazanmıştır.

SEVESO BEKRA Kapsamında Performans İzleme Kimler İçin Gereklidir?

SEVESO BEKRA kapsamındaki performans izleme, öncelikli olarak aşağıdaki kuruluşlar ve kişiler için gereklidir:

• Yüksek Tehlikeli Madde Bulunduran Sanayi Kuruluşları: SEVESO yönetmeliği kapsamında yer alan, belirli miktarların üzerinde tehlikeli madde bulunduran tüm işletmeler. Bu, kimya, petrokimya, enerji, madencilik, metalurji ve depolama sektörlerindeki büyük tesisleri kapsar.
• Üst Yönetim: İşletmenin genel İSG stratejisinden sorumlu olan üst düzey yöneticiler, performans izleme sonuçlarını kararlarını şekillendirmek ve kaynakları tahsis etmek için kullanır.
• İş Sağlığı ve Güvenliği Profesyonelleri: İSG uzmanları, mühendisler ve teknikerler, performans izleme sistemlerini kurar, işletir, verileri toplar, analiz eder ve raporlar.
• Operasyon ve Üretim Yöneticileri: Sahada İSG uygulamalarının etkinliğini doğrudan etkileyen yöneticiler, performans verilerini operasyonel iyileştirmeler için kullanır.
• Yasal Denetim Mercileri: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı denetçileri, işletmelerin mevzuata uyumunu ve İSG performansını değerlendirmek için bu verilere başvurur.
• İşverenler ve Temsilcileri: Çalışanların sağlığı ve güvenliğinden nihai olarak sorumlu olan işverenler, performans izleme ile risklerin yönetildiğinden emin olurlar.

SEVESO BEKRA Kapsamında Performans İzlemenin Avantajları ve Faydaları

SEVESO BEKRA kapsamındaki işletmeler için etkin bir performans izleme sistemi kurmak ve işletmek, çok sayıda avantaja sahiptir:

Önleyici Güvenlik Kültürü: Kaza ve ramak kala olaylar meydana gelmeden önce potansiyel riskleri belirleyerek proaktif bir güvenlik kültürü oluşturulmasını sağlar. 2025'te bu, dijital araçlarla desteklenen daha bilinçli bir yaklaşımla güçlenmiştir.

Yasal Uyumluluk: SEVESO yönetmeliği ve 6331 Sayılı Kanun gibi yasal gerekliliklere tam uyumu garanti eder. Düzenli izleme, denetimlerde olumlu sonuçlar alınmasına yardımcı olur.

Maliyet Azaltma: Kazaların ve meslek hastalıklarının önlenmesi, doğrudan iş gücü kaybı, tıbbi masraflar, tazminatlar, üretim kesintileri ve itibar kaybı gibi maliyetleri düşürür. Verimli kaynak kullanımı sağlar.

Operasyonel Verimlilik: Güvenli çalışma ortamları, çalışan motivasyonunu artırır ve iş süreçlerinin daha akıcı ve verimli işlemesine katkıda bulunur. Tehlikeli maddelerin daha güvenli yönetimi, operasyonel riskleri azaltır.

İtibar ve Kurumsal Sorumluluk: Güçlü bir İSG performansı, işletmenin paydaşları (müşteriler, yatırımcılar, kamuoyu) nezdindeki itibarını yükseltir ve kurumsal sosyal sorumluluk anlayışını güçlendirir.

Sürekli İyileştirme: Performans verileri, sürekli iyileştirme döngüsünün temelini oluşturur. Hatalardan ders çıkarılarak sistemlerin ve süreçlerin daha etkin hale getirilmesi sağlanır.

Risk Yönetimi: İşletmenin maruz kaldığı riskleri daha iyi anlamayı, sınıflandırmayı ve yönetmeyi sağlar. Özellikle SEVESO kapsamındaki büyük riskler için hayati önem taşır.