Bitlis Güvenlik Raporu (GR) Hazırlanması: SEVESO BEKRA İçin Kapsamlı Rehber (2025+)

Türkiye'nin önde gelen İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) uzmanları olarak, 2025 yılı ve sonrasına yönelik güncel bilgilerle SEVESO Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (SEVESO BEKRA) kapsamındaki işletmeler için hayati önem taşıyan Güvenlik Raporu (GR) hazırlanması sürecini detaylı bir şekilde ele alıyoruz. Bu rapor, yüksek tehlikeli maddeler içeren tesislerde olası büyük endüstriyel kazaların önlenmesi, bu kazaların etkilerinin sınırlandırılması ve kamuoyunun bilgilendirilmesi amacıyla zorunlu tutulmaktadır. ISO 45001:2018, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili güncel mevzuat çerçevesinde hazırlanan GR'ler, işletmelerin proaktif bir güvenlik kültürü oluşturmalarına, riskleri etkin bir şekilde yönetmelerine ve yasal uyumluluğu sağlamalarına yardımcı olur. Hedef kitlemiz, SEVESO kapsamındaki tehlikeli madde envanterine sahip tüm işletme yöneticileri, İSG profesyonelleri ve bu alanda hizmet veren danışmanlardır. 2025 itibarıyla değişen ve güncellenen mevzuat gereklilikleri göz önünde bulundurularak hazırlanan bu rehber, işletmelerin GR hazırlama süreçlerinde karşılaşabileceği tüm adımları ve dikkat edilmesi gereken noktaları aydınlatmayı amaçlamaktadır.

Güvenlik Raporu (GR) Hazırlanması Nedir?

Güvenlik Raporu (GR), SEVESO BEKRA Yönetmeliği kapsamına giren yüksek tehlikeli madde varlığına sahip işletmelerin, büyük endüstriyel kazaların önlenmesi ve bu kazaların insan sağlığı ile çevre üzerindeki olumsuz etkilerinin en aza indirilmesi amacıyla hazırlamakla yükümlü olduğu kapsamlı bir dokümandır. Bu rapor, işletmenin faaliyet gösterdiği alandaki tehlikeleri, risk değerlendirmelerini, acil durum planlarını, önleyici ve hafifletici tedbirleri detaylı bir şekilde analiz eder. 2025 itibarıyla GR'ler, sadece mevcut riskleri değil, aynı zamanda gelecekteki potansiyel senaryoları da kapsayacak şekilde daha dinamik ve güncel verilerle desteklenmelidir. Raporda, kullanılan tehlikeli maddelerin türleri, miktarları, depolama koşulları, üretim süreçleri, olası kaza senaryoları (yangın, patlama, zehirli gaz sızıntısı vb.) ve bu senaryoların çevresel ve toplumsal etkileri ayrıntılı olarak açıklanır. Ayrıca, acil durum müdahale ekiplerinin yapısı, eğitimleri, kullanılan ekipmanlar, tahliye planları ve kriz yönetimi stratejileri de GR'nin ayrılmaz bir parçasıdır. Raporun amacı, hem işletme içi güvenliği artırmak hem de olası bir kaza durumunda kamuoyunu ve ilgili resmi kurumları doğru bilgilendirmektir.

Güvenlik Raporu (GR) Hazırlanması Nasıl Çalışır?

Güvenlik Raporu (GR) hazırlama süreci, çok adımlı ve titiz bir çalışma gerektirir. 2025 itibarıyla bu süreç, daha gelişmiş risk analiz yöntemleri ve teknolojik araçların kullanımını teşvik etmektedir. Temel adımlar şunlardır:

• 1. Tehlike Tanımlama ve Envanter Oluşturma: İşletmede bulunan tüm tehlikeli maddelerin (kimyasal, fiziksel vb.) belirlenmesi, miktarlarının ve özelliklerinin kaydedilmesi. SEVESO BEKRA'nın güncel tehlikeli madde listelerine ve eşik değerlerine uyum sağlanması.
• 2. Risk Değerlendirmesi: Belirlenen tehlikelerden kaynaklanabilecek potansiyel kaza senaryolarının analiz edilmesi. Kaza sıklığı ve olası etkilerinin (insan sağlığı, çevre, mal varlığı) değerlendirilmesi. 2025 sonrası için, iklim değişikliği gibi çevresel faktörlerin riskler üzerindeki potansiyel etkilerinin de dikkate alınması.
• 3. Güvenlik Politika ve Hedeflerinin Belirlenmesi: İşletmenin genel güvenlik politikalarının, büyük kazaları önlemeye yönelik spesifik hedeflerinin ve bu hedeflere ulaşmak için izlenecek stratejilerin tanımlanması.
• 4. Önleyici ve Kontrol Tedbirlerinin Geliştirilmesi: Risk değerlendirmesi sonuçlarına göre alınması gereken teknik, idari ve organizasyonel önlemlerin belirlenmesi. Bu tedbirler, tasarım aşamasından işletme ve bakım süreçlerine kadar her alanı kapsamalıdır. ISO 45001:2018 prensiplerine uygun olarak, kaza önleme ve zarar azaltma mekanizmalarının kurulması.
• 5. Acil Durum Planlaması: Olası bir kaza durumunda devreye girecek acil durum planlarının oluşturulması. Bu planlar, alarm sistemleri, tahliye prosedürleri, ilk yardım, yangın söndürme, kimyasal sızıntı kontrolü gibi unsurları içermeli ve düzenli olarak tatbikatlarla test edilmelidir.
• 6. Bilgilendirme ve Danışma: İşletme çalışanlarının, ilgili kamu kurumlarının ve gerektiğinde halkın riskler ve alınan önlemler hakkında bilgilendirilmesi. 2025 itibarıyla, dijital platformlar aracılığıyla daha şeffaf ve erişilebilir bilgilendirme yöntemleri öne çıkmaktadır.
• 7. Raporun Yazılması ve Sunulması: Tüm bu analizler ve planlar doğrultusunda, belirlenen format ve standartlara uygun olarak Güvenlik Raporu'nun hazırlanması ve yetkili mercilere (örneğin, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı) sunulması.
• 8. Gözden Geçirme ve Güncelleme: GR'nin düzenli aralıklarla (genellikle 5 yılda bir veya önemli değişiklikler olduğunda) gözden geçirilmesi ve güncellenmesi.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Güvenlik Raporu (GR) hazırlama yükümlülüğü, temel olarak 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile desteklenen ve özel olarak SEVESO Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (veya güncel adıyla ilgili mevzuat) tarafından belirlenir. Bu yönetmelik, tehlikeli maddeler içeren ve belirli miktarların üzerinde bu maddelere sahip olan tesisleri kapsar. 2025 itibarıyla mevzuat değişiklikleri ve güncellemeler yakından takip edilmeli, özellikle Avrupa Birliği direktifleriyle uyumun devamlılığı sağlanmalıdır. Yasal zorunluluklar şunları içerir:

• Yönetmelik Kapsamı: İşletmenin faaliyet gösterdiği tehlikeli madde türleri ve miktarlarına göre 'alt seviye' veya 'üst seviye' kuruluş statüsünde olup olmadığı belirlenir. Üst seviye kuruluşlar için GR hazırlama zorunluluğu bulunmaktadır.
• İçerik ve Format Standartları: GR'nin hangi bilgileri içermesi gerektiği, hangi formatta hazırlanacağı ve hangi teknik standartlara uyulacağı mevzuatla belirlenmiştir.
• Sunum ve Onay Süreci: Hazırlanan GR'nin ilgili Bakanlığa veya yetkilendirilmiş kurumlara sunulması ve onaylatılması gerekmektedir.
• Düzenli Gözden Geçirme ve Güncelleme: İşletme koşullarında veya mevzuatta önemli değişiklikler olduğunda GR'nin güncellenmesi yasal bir zorunluluktur. En geç 5 yılda bir gözden geçirme esastır.
• Cezai Yaptırımlar: Yasal gerekliliklere uyulmaması durumunda, işletmeler hakkında idari para cezalarından faaliyet durdurmaya kadar varan ciddi yaptırımlar uygulanabilir.

2025 ve sonrası için, mevzuatın daha sık güncellenebileceği ve teknolojik gelişmelerin (örneğin, yapay zeka tabanlı risk analizleri) entegrasyonunun teşvik edilebileceği öngörülmektedir.

Kimler İçin Gereklidir?

Güvenlik Raporu (GR) hazırlama zorunluluğu, öncelikli olarak SEVESO BEKRA Yönetmeliği kapsamında yer alan ve tehlikeli madde varlığı eşik değerlerini aşan işletmeler için geçerlidir. Bu işletmeler genellikle aşağıdaki sektörlerde faaliyet gösterir:

• Kimya sanayi (petrokimya, gübre üretimi, boya, ilaç vb.)
• Enerji sektörü (rafineriler, enerji santralleri)
• Depolama ve lojistik tesisleri (büyük kimyasal depolama alanları)
• Metal endüstrisi (metal işleme, dökümhaneler)
• Tarım sektörü (büyük ölçekli gübre ve zirai ilaç depolama/üretimi)
• Atık yönetimi tesisleri (tehlikeli atıkların işlendiği yerler)
• Gıda ve içecek endüstrisi (büyük ölçekli amonyak depolayan tesisler)

Temel olarak, işletmenin bünyesinde bulundurduğu veya ürettiği tehlikeli maddelerin türü ve miktarı, GR hazırlama zorunluluğunu belirleyen ana faktördür. 2025 itibarıyla, bu listeler ve eşik değerler güncellenmiş olabileceğinden, işletmelerin kendi durumlarını en güncel mevzuatla karşılaştırmaları büyük önem taşımaktadır.

Avantajları ve Faydaları

Güvenlik Raporu (GR) hazırlama süreci, sadece yasal bir zorunluluk olmanın ötesinde, işletmeler için önemli stratejik ve operasyonel avantajlar sunar:

• Artan Güvenlik Kültürü: Kapsamlı risk değerlendirmeleri ve önleyici tedbirler, işletme içinde proaktif bir güvenlik anlayışının yerleşmesini sağlar.
• Kaza Önleme ve Zarar Azaltma: Olası kazaların önlenmesi veya meydana gelmesi durumunda etkilerinin en aza indirilmesi sayesinde can kaybı, yaralanma ve maddi hasar riski azalır.
• Yasal Uyumluluk ve İtibar: Mevzuata tam uyum, işletmenin yasal yaptırımlardan kaçınmasını ve paydaşlar nezdinde itibarını güçlendirmesini sağlar.
• Operasyonel Verimlilik: Güvenli ve düzenli çalışma ortamları, iş kazalarını azaltarak kesintisiz operasyonlar ve dolayısıyla daha yüksek verimlilik anlamına gelir.
• Çevresel Koruma: Büyük endüstriyel kazaların çevreye verebileceği zararların önlenmesi, sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmada kritik rol oynar.
• Maliyet Tasarrufu: Kaza maliyetleri (onarım, tazminat, üretim kaybı, itibar zedelenmesi) düşünüldüğünde, GR hazırlamanın getirdiği önleyici tedbirler uzun vadede çok daha ekonomiktir.
• Acil Durum Hazırlığı: Etkin acil durum planları, olası kriz anlarında hızlı ve doğru müdahale imkanı sunarak felaket boyutundaki kayıpları engeller.
• Kamuoyu Güveni: Şeffaf bilgilendirme ve alınan önlemler, işletmenin faaliyet gösterdiği bölgedeki halkın güvenini kazanmasına yardımcı olur.