Denizli SEVESO BEKRA Kapsamında Denetim ve İç Tetkik: 2025 Rehberi

İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) alanında 15 yılı aşkın deneyime sahip bir uzman olarak, özellikle büyük endüstriyel kazaların önlenmesi ve risk yönetimi açısından kritik öneme sahip olan SEVESO BEKRA (Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik) kapsamındaki denetim ve iç tetkik süreçlerinin 2025 yılı itibarıyla güncel durumu ve önemi hakkında sizlere bilgi sunacağım. Bu makale, hem mevzuat uyumluluğunu sağlamak hem de iş yerindeki güvenlik kültürünü en üst seviyeye çıkarmak isteyen tüm işletmeler için bir rehber niteliğindedir. SEVESO BEKRA kapsamındaki tesisler için denetim ve iç tetkikler, potansiyel tehlikelerin erken tespiti, risklerin yönetilmesi ve olası kazaların önlenmesi için vazgeçilmezdir. ISO 45001:2018 standardı ile uyumlu bir şekilde yürütülen bu süreçler, hem çalışanların hem de çevrenin güvenliğini garanti altına almayı hedefler. 2025 yılı itibarıyla güncellenen mevzuat ve teknolojik gelişmeler ışığında, denetim ve iç tetkiklerin nasıl daha etkin ve verimli hale getirilebileceği üzerinde durulacaktır.

Denetim ve İç Tetkik Nedir?

Denetim ve iç tetkik, bir kuruluşun iş sağlığı ve güvenliği (İSG) yönetim sisteminin etkinliğini, uygunluğunu ve performansını değerlendirmek amacıyla sistematik, bağımsız ve belgelenmiş bir süreçtir. SEVESO BEKRA bağlamında bu, özellikle tehlikeli maddelerin varlığı nedeniyle yüksek risk taşıyan endüstriyel tesislerde, büyük endüstriyel kazaların önlenmesi ve etkilerinin azaltılmasına yönelik alınan önlemlerin ne kadar başarılı olduğunu belirlemeyi amaçlar.

2025 Güncel Durum ve Önemi: Günümüzde, iklim değişikliği etkileri, siber güvenlik tehditleri ve küresel tedarik zincirindeki dalgalanmalar gibi yeni risk faktörleri, geleneksel İSG risklerinin yanı sıra değerlendirilmesi gereken ek boyutlar katmaktadır. SEVESO BEKRA kapsamındaki tesisler için 2025 yılında, bu yeni risklerin İSG yönetim sistemlerine entegrasyonu ve denetim süreçlerine dahil edilmesi daha da önem kazanmıştır. İç tetkikler, kuruluşun kendi İSG politikalarına, prosedürlerine ve yasal gerekliliklere ne kadar uyduğunu düzenli olarak gözden geçirmesini sağlarken, dış denetimler ise bağımsız bir gözle sistemin genel durumunu değerlendirir.

Denetim ve İç Tetkik Türleri:

• Planlı Denetimler: Belirli periyotlarda veya belirli bir amaca yönelik olarak gerçekleştirilir.
• Tesadüfi Denetimler: Beklenmedik durumlarda, bir olayın ardından veya şüpheli bir durumun varlığında yapılır.
• Belge Odaklı Denetimler: İSG politikaları, prosedürleri, kayıtları gibi dokümantasyonun incelenmesini içerir.
• Saha Odaklı Denetimler: İş yerindeki fiziksel koşullar, ekipmanlar ve çalışma yöntemleri doğrudan gözlemlenir.
• Süreç Odaklı Denetimler: Belirli bir iş süreci (örneğin, kimyasal madde depolama veya acil durum müdahalesi) baştan sona incelenir.

ISO 45001:2018 Bağlantısı: ISO 45001:2018 standardı, İSG yönetim sistemleri için uluslararası bir çerçeve sunar. Bu standardın 9.2 maddesi 'İç Tetkik' ve 9.3 maddesi 'Yönetimin Gözden Geçirmesi'ni detaylandırır. SEVESO BEKRA kapsamındaki tesisler, bu standardın gerekliliklerini yerine getirerek, hem yasal uyumluluğu hem de sürekli iyileştirmeyi sağlamış olurlar. 2025 itibarıyla, dijitalleşmenin getirdiği veri analizi araçları, iç tetkiklerin daha derinlemesine ve öngörücü hale gelmesine olanak tanımaktadır.

Denetim ve İç Tetkik Nasıl Çalışır?

Denetim ve iç tetkik süreci, planlama, uygulama, raporlama ve takip aşamalarından oluşur. Bu süreç, İSG yönetim sisteminin etkinliğini sürekli olarak izlemek ve iyileştirmek için tasarlanmıştır.

2025 Yılında Güncellenen Uygulama Yöntemleri: 2025 itibarıyla, gelişmiş veri analizi yazılımları, yapay zeka destekli risk değerlendirme araçları ve sanal gerçeklik (VR) tabanlı eğitim simülasyonları, denetim ve iç tetkik süreçlerini daha verimli hale getirmiştir. Örneğin, VR teknolojisi, tehlikeli ortamlarda güvenli bir şekilde denetim senaryolarının canlandırılmasına olanak tanır.

Süreç Adımları:

1. Planlama: Denetimin kapsamı, amacı, yöntemi, denetçi kimliği ve zaman çizelgesi belirlenir. SEVESO BEKRA tesislerinde, tehlikeli maddelerin niteliği, depolama koşulları, üretim süreçleri ve acil durum planları gibi kritik alanlar önceliklendirilir.
2. Hazırlık: İlgili dokümanlar (risk değerlendirmeleri, kaza raporları, prosedürler, eğitim kayıtları vb.) gözden geçirilir. Denetçi veya denetim ekibi, denetlenecek alan hakkında bilgi toplar.
3. Uygulama (Sahada veya Çevrimiçi): Denetim planına uygun olarak, gözlemler yapılır, çalışanlarla görüşülür, kayıtlar incelenir ve örneklemeler yapılır. 2025 yılında, uzaktan denetim teknolojileri (drone'lar, IoT sensörleri) de bu aşamada daha yaygın kullanılmaktadır.
4. Raporlama: Denetim bulguları (uygunluklar, uygunsuzluklar, gözlemler ve iyileştirme önerileri) belgelenir. Rapor, objektif ve net bir dil ile hazırlanır.
5. Düzeltici ve Önleyici Faaliyetler (DÖF): Tespit edilen uygunsuzluklar için sorumlular belirlenir, düzeltici faaliyetler planlanır ve uygulanır.
6. Takip ve Gözden Geçirme: Uygulanan DÖF'lerin etkinliği izlenir ve İSG yönetim sisteminin genel performansı yönetimin gözden geçirmesine sunulur.

Örnek Tablo: Denetim Kriterleri (SEVESO BEKRA Kapsamı)

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

SEVESO BEKRA (Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik), Türkiye'de tehlikeli maddelerle çalışan veya bu maddeleri bulunduran tesislerin uyması gereken önemli yasal düzenlemeleri içerir. Bu yönetmelik, Avrupa Birliği SEVESO Direktiflerinin ulusal mevzuata entegrasyonunu sağlamaktadır. 2025 yılı itibarıyla, bu mevzuatın güncel gerekliliklerine uyum, işletmeler için zorunludur.

2025 Güncel Mevzuat ve Uygulamalar: Mevzuat, risk değerlendirmelerinin güncelliği, güvenlik raporlarının hazırlanması, acil durum planlarının etkinliği ve halkın bilgilendirilmesi gibi konularda sürekli güncellenmektedir. 2025 yılında, özellikle iklim değişikliği kaynaklı aşırı hava olaylarının (sel, aşırı sıcaklık) tehlikeli madde depolama ve taşıma süreçleri üzerindeki etkileri daha fazla dikkate alınmakta ve bu yönde ek güvenlik önlemleri talep edilebilmektedir. Ayrıca, dijitalleşme ile birlikte denetim süreçlerinde veri güvenliği ve gizliliği de önemli bir yasal boyut kazanmıştır.

Temel Yasal Düzenlemeler:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlerin genel İSG yükümlülüklerini belirler.
• Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (SEVESO BEKRA):
• Güvenlik Raporu: Üst seviye SEVESO kapsamındaki kuruluşlar için zorunludur.
• İç Kontrol Sistemi: Kazaların önlenmesi ve etkilerinin azaltılması için bir iç kontrol sisteminin kurulması ve işletilmesi.
• Acil Durum Planları: Hem kuruluş içi hem de kuruluş dışı acil durum planlarının hazırlanması ve tatbikatlarla denenmesi.
• Halkın Bilgilendirilmesi: Potansiyel tehlikeler ve alınacak önlemler hakkında halkın bilgilendirilmesi.
• Denetim ve İç Tetkik: Bu yönetmeliğin öngördüğü tüm önlemlerin etkinliğinin düzenli olarak denetlenmesi ve iç tetkiklerle değerlendirilmesi.
• Kimyasalların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik (KKDI): Tehlikeli maddelerin doğru şekilde etiketlenmesi ve sınıflandırılması.
• Çevre Mevzuatı: Tehlikeli atık yönetimi, emisyon kontrolleri gibi çevre ile ilgili düzenlemeler.

Tablo: SEVESO BEKRA Kapsamında Zorunlu Unsurlar (2025)

Kimler İçin Gereklidir?

SEVESO BEKRA kapsamındaki denetim ve iç tetkikler, öncelikli olarak tehlikeli maddeleri belirli miktarların üzerinde bulunduran veya üreten endüstriyel tesisler için zorunludur. Ancak, İSG'nin genel prensipleri gereği, tüm iş yerlerinde risk değerlendirmesi ve bu değerlendirmeler sonucunda belirlenen önleyici tedbirlerin etkinliğinin izlenmesi gerekmektedir.

2025 Yılında Genişleyen Kapsam ve Sektörler: 2025 itibarıyla, sadece geleneksel kimya, petrokimya veya enerji sektörleri değil, aynı zamanda lojistik merkezleri, büyük depolama tesisleri, tarım ilaçları üreten veya depolayan işletmeler, hatta bazı tekstil veya metal işleme tesisleri de bünyelerinde bulundurdukları tehlikeli maddeler nedeniyle SEVESO BEKRA kapsamına girebilmektedir. Bu durum, risk değerlendirmelerinin daha detaylı yapılmasını ve denetimlerin spesifik sektör gereksinimlerine göre uyarlanmasını gerektirir.

Başlıca Hedef Kitle:

• Üst Seviye ve Alt Seviye SEVESO Kapsamındaki Kuruluşlar: Yönetmelikte belirtilen tehlikeli madde listelerine ve miktarlarına göre sınıflandırılan tüm tesisler.
• Tehlikeli Madde Üreticileri ve İşleyicileri: Kimyasal maddeler, patlayıcılar, yanıcılar, zehirli maddeler vb. üreten veya işleyen firmalar.
• Tehlikeli Madde Depolama ve Taşıma Firmaları: Büyük ölçekli depolama alanlarına sahip veya tehlikeli madde taşımacılığı yapan kuruluşlar.
• Enerji Sektörü: Rafineriler, petrol ve gaz tesisleri, santraller.
• Kimya ve Petrokimya Endüstrisi: Geniş bir yelpazede kimyasal ürün üreten ve işleyen tesisler.
• Metal Endüstrisi: Bazı metal işleme süreçlerinde kullanılan tehlikeli kimyasallar nedeniyle.
• Tarım Sektörü: Gübre ve zirai ilaç üretimi veya depolaması yapan işletmeler.
• Atık Yönetimi Tesisleri: Tehlikeli atık işleyen tesisler.

Kuruluş İçi Sorumlular:

• İSG Yöneticileri/Uzmanları: Denetim ve iç tetkik süreçlerinin planlanması, yürütülmesi ve raporlanmasından birinci derecede sorumludur.
• Üretim ve Operasyon Yöneticileri: Kendi sorumluluk alanlarındaki İSG uygulamalarının etkinliğinden ve denetim bulgularına uyumdan sorumludur.
• Teknik Departmanlar (Bakım, Mühendislik): Ekipman güvenliği, proses güvenliği gibi alanlardaki denetim sonuçlarının iyileştirilmesinden sorumludur.
• Üst Yönetim: İSG'ye yönelik kaynak tahsisi, politikaların belirlenmesi ve denetim sonuçlarının gözden geçirilmesi yoluyla sistemin genel performansından sorumludur.

Avantajları ve Faydaları

SEVESO BEKRA kapsamındaki denetim ve iç tetkiklerin düzenli olarak yapılması, bir işletme için çok sayıda önemli avantaja ve faydaya sahiptir. Bu faydalar, sadece yasal uyumlulukla sınırlı kalmayıp, operasyonel verimlilik, maliyet tasarrufu ve marka itibarı gibi alanları da kapsar.

2025 Yılında Artan Rekabet Avantajları: Küresel ekonomide 2025 itibarıyla sürdürülebilirlik ve kurumsal sosyal sorumluluk (KSS) daha da ön plana çıkmaktadır. Güçlü bir İSG yönetim sistemi ve bunu kanıtlayan etkin denetim süreçleri, işletmelere rekabet avantajı sağlar. Müşteriler, yatırımcılar ve paydaşlar, güvenli ve sorumlu işletmeleri tercih etmektedir.

Temel Avantajlar:

• Kaza Önleme ve Risk Azaltma: En önemli faydası, potansiyel tehlikelerin erken tespit edilerek büyük endüstriyel kazaların ve iş kazalarının önlenmesidir. Bu, hem can kaybını ve yaralanmaları engeller hem de maddi hasarı minimize eder.
• Yasal Uyumluluk: SEVESO BEKRA ve ilgili mevzuata uyum sağlayarak yasal yaptırımlardan ve cezai soruşturmalardan kaçınılır.
• Maliyet Tasarrufu: Kazaların önlenmesi, hasar gören ekipmanların tamiri, üretim kesintileri, sigorta primlerindeki artışlar ve yasal cezalar gibi doğrudan ve dolaylı maliyetleri önemli ölçüde azaltır.
• Operasyonel Verimlilik: Güvenli çalışma ortamları, çalışan motivasyonunu artırır, devamsızlığı azaltır ve üretim süreçlerinin daha kesintisiz ve verimli işlemesine katkı sağlar.
• İyileştirilmiş İtibar ve Marka Değeri: Güvenli bir işletme imajı, müşteri memnuniyetini artırır, yatırımcı güvenini güçlendirir ve işveren markası değerini yükseltir.
• Çalışan Güvenliği ve Sağlığı: Çalışanların kendilerini daha güvende hissetmelerini sağlar, işten ayrılma oranlarını düşürür ve genel iş gücü memnuniyetini artırır.
• Sürekli İyileştirme Kültürü: Denetim ve iç tetkik süreçleri, İSG yönetim sisteminde sürekli iyileştirme için bir mekanizma oluşturur.
• Paydaş Güveni: Hükümet kurumları, yerel halk, yatırımcılar ve müşteriler nezdinde güvenilirlik ve sorumluluk bilinci artar.

2025'te Ek Faydalar:

• Dijitalleşme ile Veri Odaklı Kararlar: Gelişmiş analiz araçları sayesinde, denetim verileri daha derinlemesine analiz edilerek stratejik İSG kararları alınabilir.
• Sürdürülebilirlik Hedeflerine Katkı: Güçlü İSG uygulamaları, çevresel ve sosyal sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmada önemli bir rol oynar.
• Gelişmiş Tehlike Tanımlama: Yeni risk faktörlerinin (siber güvenlik, iklim etkileri vb.) değerlendirilmesiyle daha kapsamlı bir risk yönetimi sağlanır.