Şemdinli, Hakkari Seveso BEKRA: 2025'te Güncel Yasal Mevzuat ve Uygulama Rehberi

Türkiye'nin önde gelen İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) uzmanları olarak, Seveso BEKRA (Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması) konusundaki 15 yılı aşkın deneyimimizle, 2025 yılı itibarıyla güncel bilgileri ve ISO standartlarına uyumlu yaklaşımları içeren kapsamlı bir rehber sunuyoruz. Seveso Direktifi, yüksek tehlikeli maddeler içeren tesislerde meydana gelebilecek büyük endüstriyel kazaların önlenmesi ve bu tür kazaların insan sağlığı ile çevre üzerindeki etkilerinin en aza indirilmesi amacıyla uluslararası düzeyde kabul görmüş bir çerçevedir. Bu rehber, Seveso kapsamına giren işletmelerin yasal yükümlülüklerini anlamalarına, tehlikeleri etkin bir şekilde yönetmelerine ve güvenli bir çalışma ortamı tesis etmelerine yardımcı olmayı hedeflemektedir. 2025 yılına özel güncel mevzuat bilgileri ve pratik uygulama önerileriyle, işletmenizin SEVESO BEKRA gerekliliklerini eksiksiz yerine getirmesi için gereken tüm bilgileri bulacaksınız.

Seveso Nedir?

Seveso BEKRA, Avrupa Birliği'nin 'Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması' yönündeki çalışmalarının bir parçası olarak ortaya çıkmış ve dünya genelinde birçok ülkenin mevzuatına entegre edilmiş bir düzenlemedir. Temel amacı, belirli miktarların üzerinde tehlikeli madde bulunduran sanayi tesislerinde meydana gelebilecek büyük endüstriyel kazaları önlemek ve bu tür kazaların insan sağlığı ile çevre üzerindeki olumsuz etkilerini en aza indirmektir. Türkiye'de bu konudaki yasal düzenlemeler, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile ilgili yönetmelikler çerçevesinde şekillenmektedir. 2025 itibarıyla Seveso kavramı, sadece kaza önleme değil, aynı zamanda sürekli risk değerlendirmesi, acil durum planlaması ve halkla bilgilendirme gibi daha geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır. Seveso tesisleri, tehlikeli maddelerin türüne ve miktarına göre alt seviye ve üst seviye olarak sınıflandırılır ve bu sınıflandırma, alınması gereken önlemlerin yoğunluğunu belirler.

2025 Güncel Durum ve Seveso Kapsamı:

• Tehlikeli Madde Envanteri: İşletmelerin envanterinde bulunan tüm tehlikeli maddelerin güncel listesi ve miktarlarının doğru tespiti kritik öneme sahiptir. 2025'te bu süreç daha dijital ve entegre hale gelmiştir.
• Seviye Belirleme: Tehlikeli maddelerin eşik değerlerinin aşılıp aşılmadığına göre tesisler Alt Seviye veya Üst Seviye olarak belirlenir. Bu belirleme, alınacak önlemlerin kapsamını doğrudan etkiler.
• Risk Değerlendirmesi: Olası kazaların senaryoları detaylı olarak analiz edilir ve bu kazaların gerçekleşme olasılığı ile sonuçlarının ciddiyeti değerlendirilir. 2025'te kullanılan risk değerlendirme metodolojileri daha gelişmiş ve senaryo bazlıdır.
• Güvenlik Yönetim Sistemi: İşletmelerin Seveso kapsamındaki riskleri etkin bir şekilde yönetebilmeleri için ISO 45001:2018 gibi standartlara uygun bir iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemi kurmaları ve işletmeleri zorunludur.

Seveso Nasıl Çalışır?

Seveso'nun işleyişi, proaktif bir risk yönetimi yaklaşımını benimser. Temel olarak, işletmelerin tehlikeli maddeleri güvenli bir şekilde depolaması, işlemesi ve taşıması için gereken tüm prosedürleri oluşturmasını ve uygulamasını sağlar. Bu süreç, çok adımlı bir yapıya sahiptir:

1. Tehlikeli Maddelerin Tanımlanması ve Miktarlarının Belirlenmesi: İşletme bünyesindeki tüm tehlikeli maddeler (patlayıcı, yanıcı, zehirli, çevreyi kirletici vb.) listelenir ve her birinin depolanan veya kullanılan miktarı belirlenir. Bu miktarlar, Seveso Direktifi'nde belirtilen eşik değerlerle karşılaştırılır.
2. Seviye Belirleme ve Bildirim: Eşik değerlerin aşılması durumunda, işletme ilgili makamlara (örneğin, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı veya Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na bağlı birimler) Seveso kapsamına girdiğini bildirmekle yükümlüdür. Tesis, Alt Seviye veya Üst Seviye olarak sınıflandırılır.
3. Tehlike Değerlendirme Raporu (TDR) veya Güvenlik Raporu (GR): Üst seviye Seveso kapsamındaki tesisler, büyük endüstriyel kazaların potansiyelini ve bu kazaların insan sağlığı ve çevre üzerindeki etkilerini analiz eden detaylı bir Güvenlik Raporu hazırlamak zorundadır. Alt seviye tesisler ise daha kısa bir Tehlike Değerlendirme Raporu sunarlar. Bu raporlar, 2025'te daha sık güncellenmekte ve daha dinamik risk analizlerini içermektedir.
4. Güvenlik Yönetim Sistemi (GYS) Oluşturulması: İşletmeler, Seveso risklerini yönetmek için kapsamlı bir GYS kurar. Bu sistem, organizasyonel yapı, sorumluluklar, eğitim, acil durum planlaması, denetim ve gözden geçirme gibi unsurları içerir. ISO 45001:2018 standardı, bu sistemin kurulmasında temel bir referanstır.
5. Acil Durum Planlaması: Olası bir kazanın meydana gelmesi durumunda, en hızlı ve etkili müdahale için detaylı acil durum planları hazırlanır. Bu planlar, tahliye prosedürlerini, ilk yardım önlemlerini, itfaiye ve sağlık ekipleriyle koordinasyonu kapsar. 2025'te bu planlar, siber güvenlik risklerini de içerecek şekilde genişletilmiştir.
6. Halkın Bilgilendirilmesi: Seveso kapsamındaki tesisler, yakın çevrede yaşayan halkı potansiyel tehlikeler ve alınması gereken önlemler hakkında düzenli olarak bilgilendirmekle yükümlüdür.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Seveso BEKRA'nın yasal çerçevesi, ulusal mevzuatımızda çeşitli düzenlemelerle belirlenmiştir. 2025 yılı itibarıyla bu mevzuat güncellenmiş ve işletmelerin uyması gereken yükümlülükler daha net hale gelmiştir.

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: Genel iş sağlığı ve güvenliği prensiplerini belirleyen bu kanun, Seveso kapsamındaki tesisler için de temel teşkil eder. İşverenlerin çalışanların sağlığını ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olduğunu vurgular.
• Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (Seveso Yönetmeliği): Bu yönetmelik, Seveso Direktifi'nin ulusal mevzuatımıza entegrasyonunu sağlar. Tehlikeli maddelerin sınıflandırılması, eşik değerleri, bildirim yükümlülükleri, Güvenlik Raporu hazırlama gereklilikleri ve denetim usullerini detaylı olarak düzenler. 2025 güncellemesiyle, özellikle iklim değişikliği ve doğal afetlerin etkileri de risk değerlendirmelerine dahil edilmiştir.
• Çevre Mevzuatı: Seveso tesislerinin çevresel etkileri de Çevre Kanunu ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde denetlenir. Atık yönetimi, emisyon kontrolü ve çevresel izleme gibi konular Seveso gereklilikleriyle entegre olarak değerlendirilir.
• ISO 45001:2018 Standardı: İş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemlerinin kurulması ve işletilmesi için uluslararası bir standarttır. Seveso kapsamındaki tesislerin, risklerini sistematik bir şekilde yönetebilmeleri için bu standardı benimsemeleri büyük önem taşır. 2025'te bu standardın uygulanması, dijital takip sistemleriyle daha etkin hale gelmiştir.
• Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması (KKDİK) Hakkında Yönetmelik: REACH Tüzüğü'ne paralel olarak hazırlanan KKDİK, kimyasalların insan sağlığı ve çevre üzerindeki olumsuz etkilerinin önlenmesini amaçlar. Seveso tesislerinde kullanılan kimyasalların bu yönetmeliğe uygunluğu da denetlenir.

2025'te Güncellenen Mevzuatın Ana Noktaları:

• Dijital Bildirim ve Raporlama Sistemleri: Mevzuat, Seveso bildirimlerinin ve raporlarının elektronik ortamda yapılmasına yönelik altyapıyı güçlendirmiştir.
• İklim ve Afet Entegrasyonu: Risk değerlendirmelerinde doğal afetler (sel, deprem vb.) ve iklim değişikliği etkileri daha kapsamlı ele alınmaktadır.
• Siber Güvenlik Riskleri: Endüstriyel kontrol sistemlerinin siber saldırılara karşı korunması, acil durum planlarının bir parçası olarak değerlendirilmektedir.
• Halkla İlişkiler ve Şeffaflık: Kamuoyunun bilgilendirilmesine yönelik yükümlülükler daha da güçlendirilmiştir.

Kimler İçin Gereklidir?

Seveso BEKRA düzenlemeleri, belirli miktarların üzerinde tehlikeli madde bulunduran ve bu maddeler nedeniyle büyük endüstriyel kaza riski taşıyan tüm sanayi tesisleri için geçerlidir. Bu tesisler genel olarak aşağıdaki sektörlerde yoğunlaşmaktadır:

• Kimya Sanayi: Petrokimya tesisleri, gübre fabrikaları, boya ve vernik üreticileri, ilaç sanayi tesisleri, temel kimyasal üreticileri.
• Enerji Sektörü: Petrol rafinerileri, doğal gaz işleme tesisleri, LPG depolama ve dağıtım merkezleri, elektrik santralleri (belirli yakıtları kullananlar).
• Metalurji Sanayi: Metal işleme tesisleri, dökümhaneler, ergitme fırınları.
• Tarım Sektörü: Büyük ölçekli gübre ve pestisit depoları, depolama tesisleri.
• Depolama ve Lojistik: Tehlikeli maddelerin büyük miktarlarda depolandığı depolar, limanlar, akaryakıt istasyonları (belirli depolama hacimlerini aşanlar).
• Diğer Sektörler: Madencilik, kağıt üretimi, tekstil (kullanılan kimyasallara bağlı olarak).

2025'te Genişleyen Kapsam: Mevzuat güncellemeleriyle birlikte, daha önce Seveso kapsamı dışında kalan ancak potansiyel olarak büyük risk taşıyan bazı işletmeler de (örneğin, belirli türdeki batarya üretim tesisleri, tehlikeli atık işleme tesisleri) bu kapsama dahil edilebilmektedir. Tesislerin, sahip oldukları tehlikeli maddelerin türünü ve miktarını sürekli olarak gözden geçirmeleri ve güncel mevzuata göre Seveso kapsamına girip girmediklerini değerlendirmeleri önemlidir.

Avantajları ve Faydaları

Seveso BEKRA gerekliliklerini yerine getirmek, işletmeler için sadece bir yasal zorunluluk olmanın ötesinde birçok önemli avantaja sahiptir:

• Artan Güvenlik ve Kaza Önleme: En temel fayda, büyük endüstriyel kazaların olasılığının azaltılmasıdır. Bu, hem çalışanların hem de çevrenin korunmasını sağlar. 2025'te bu proaktif yaklaşım, işletmelerin itibarını da doğrudan etkilemektedir.
• Çevresel Koruma: Seveso düzenlemeleri, çevresel felaketleri önlemeye odaklanır. Bu, toprak, su ve hava kirliliğinin azaltılması anlamına gelir.
• Yasal Uyum ve Cezalardan Kaçınma: Mevzuata tam uyum, ağır para cezaları, işletme kapatma gibi yasal yaptırımlardan korunmayı sağlar.
• İtibar ve Marka Değeri Artışı: Güvenlik ve çevreye duyarlı işletmeler, paydaşlar (müşteriler, yatırımcılar, kamuoyu) nezdinde daha olumlu bir imaj çizer. 2025'te sürdürülebilirlik ve güvenlik, marka değerinin ayrılmaz bir parçasıdır.
• Operasyonel Süreklilik: Büyük bir kaza, işletmenin operasyonlarını uzun süre aksatabilir. Seveso önlemleri, bu tür kesintilerin önüne geçerek iş sürekliliğini güvence altına alır.
• Maliyet Tasarrufu: Kazaların önlenmesi, hasar onarım maliyetleri, tazminatlar ve sigorta primlerindeki artışlar gibi beklenmedik giderleri ortadan kaldırır.
• İyileştirilmiş İş Sağlığı ve Güvenliği Kültürü: Seveso süreçleri, işletme içinde genel bir güvenlik bilincinin ve kültürünün oluşmasına katkı sağlar. Çalışanların katılımı ve farkındalığı artar.
• Acil Durumlara Hazırlıklılık: Etkin acil durum planları, olası bir kaza durumunda hasarı en aza indirmeye ve hızlı toparlanmaya yardımcı olur.
• ISO 45001 Entegrasyonu: Seveso gerekliliklerinin ISO 45001 ile entegre edilmesi, iş sağlığı ve güvenliği yönetim sisteminin etkinliğini artırır.