Dulkadiroğlu, Kahramanmaraş SEVESO BEKRA Kapsamında Prosedür ve Talimatlar

İş sağlığı ve güvenliği (İSG) yönetim sistemlerinin temel taşlarından biri olan prosedür ve talimatlar, özellikle yüksek tehlikeli maddelerle çalışan SEVESO kapsamındaki tesisler için hayati bir öneme sahiptir. Bu dokümanlar, potansiyel riskleri en aza indirmek, acil durum müdahalesini etkinleştirmek ve çalışanların güvenli çalışma pratiklerini sürdürmesini sağlamak amacıyla oluşturulur. 2025 yılı itibarıyla, mevzuat güncellemeleri ve teknolojik gelişmeler ışığında prosedür ve talimatların hazırlanması, uygulanması ve denetlenmesi süreçleri daha da kritik hale gelmiştir. Bu rehber, SEVESO BEKRA (Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması) kapsamındaki işletmeler için güncel bilgileri sunarak, bu alandaki gereklilikleri ve en iyi uygulamaları detaylandırmaktadır.

Prosedür ve Talimatlar Nedir?

Prosedür ve talimatlar, bir işin belirli bir amaca ulaşmak için adım adım nasıl yapılacağını belirleyen yazılı belgelerdir. Prosedürler, bir görevin veya sürecin tamamını kapsayan genel bir çerçeveyi tanımlarken, talimatlar ise bu sürecin içindeki belirli adımların nasıl gerçekleştirileceğine dair daha ayrıntılı ve spesifik yönergeler sunar. SEVESO kapsamındaki tesislerde bu dokümanlar, sadece rutin operasyonlar için değil, aynı zamanda acil durumlar, tehlikeli madde yönetimi, bakım faaliyetleri, kişisel koruyucu donanım kullanımı ve potansiyel tehlikelerin tanımlanması gibi kritik alanları da kapsamalıdır.

2025 itibarıyla güncellenen yaklaşımlar, prosedür ve talimatların sadece kağıt üzerinde kalmamasını, aynı zamanda dijital ortamlarda erişilebilir olmasını, düzenli olarak gözden geçirilmesini ve çalışanların anlayabileceği sade bir dilde hazırlanmasını vurgulamaktadır. ISO 45001:2018 standardı, bu tür dokümantasyonun iş sağlığı ve güvenliği yönetim sisteminin ayrılmaz bir parçası olmasını zorunlu kılmaktadır. Bu belgeler, risk değerlendirmeleri sonucunda ortaya çıkan riskleri kontrol altına almak için somut eylem planları sunar.

Prosedür ve Talimatlar Nasıl Çalışır?

Prosedür ve talimatların etkinliği, doğru bir şekilde tasarlanmaları, uygulanmaları ve sürdürülmeleri ile doğrudan ilişkilidir. Süreç genel olarak şu adımları içerir:

• Risk Değerlendirmesi: İşyeri tehlikelerinin ve risklerinin kapsamlı bir şekilde belirlenmesi.
• Doküman Geliştirme: Risk değerlendirmesi sonuçlarına dayanarak, her bir tehlike veya görev için uygun prosedür ve talimatların yazılması. Bu aşamada, işin niteliğine, kullanılan teknolojiye ve tehlike seviyesine göre detay seviyesi belirlenir.
• Eğitim ve Bilgilendirme: İlgili tüm personelin, hazırlanan prosedür ve talimatlar hakkında eğitilmesi ve bu dokümanların içeriğini tam olarak anlamalarının sağlanması.
• Uygulama: Çalışanların, belirlenen prosedür ve talimatlara uygun olarak çalışmalarını sürdürmeleri.
• İzleme ve Gözden Geçirme: Prosedür ve talimatların etkinliğinin düzenli olarak izlenmesi, performansın değerlendirilmesi ve gerektiğinde güncellenmesi. Kazalar, ramak kala olaylar veya iş süreçlerindeki değişiklikler bu gözden geçirme için tetikleyici olabilir.

2025 güncel uygulamalarında, dijitalleşmenin etkisiyle prosedür ve talimatların interaktif hale getirilmesi, görsel materyallerle desteklenmesi ve mobil cihazlar üzerinden erişilebilir olması gibi yenilikler öne çıkmaktadır. Bu, çalışanların bilgiye daha hızlı ulaşmasını ve talimatları daha kolay takip etmesini sağlar.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Türkiye'de SEVESO kapsamındaki tesisler için prosedür ve talimatların hazırlanması ve uygulanması, çeşitli yasal düzenlemelerle zorunlu kılınmıştır. En temel mevzuatlar şunlardır:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlerin, çalışanların sağlığını ve güvenliğini sağlamak için gerekli her türlü tedbiri alma yükümlülüğünü belirler. Bu tedbirler arasında, işyerinde yürütülen her türlü iş ve işlemin özelliğine göre, işin yapılış şeklini veya işyerindeki tertip ve düzeni belirleyen, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini içeren yazılı prosedürlerin ve talimatların oluşturulması da yer alır.
• Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (SEVESO Yönetmeliği): Bu yönetmelik, özellikle yüksek tehlikeli maddeler içeren tesislerde ek güvenlik önlemleri gerektirir. Detaylı risk değerlendirmeleri, acil durum planları ve bu planların uygulanmasını destekleyecek yazılı prosedür ve talimatlar bu yönetmeliğin temel gerekliliklerindendir.
• İlgili Diğer Yönetmelikler: Kimyasalların sınıflandırılması, etiketlenmesi ve ambalajlanması, tehlikeli atık yönetimi, makine güvenliği gibi konularda da özel prosedür ve talimatlar gerekebilir.

2025 itibarıyla mevzuat, risklerin önlenmesi ve azaltılmasına odaklanmakta, bu da prosedür ve talimatların daha proaktif ve bütünsel bir yaklaşımla hazırlanmasını gerektirmektedir. Örneğin, kimyasal risklerin yönetiminde kullanılan prosedürler, sadece depolama ve kullanım alanlarını değil, aynı zamanda nakliye, bertaraf ve acil müdahale süreçlerini de kapsayacak şekilde güncellenmelidir.

Kimler İçin Gereklidir?

Prosedür ve talimatlar, SEVESO BEKRA kapsamındaki tüm tesislerde, işin niteliğine ve tehlike seviyesine bakılmaksızın gereklidir. Ancak bu gereklilik, özellikle aşağıdaki gruplar için daha belirgin hale gelir:

• Yüksek Tehlikeli Maddelerle Çalışan İşletmeler: Patlayıcı, yanıcı, zehirli veya çevreyi kirletici maddelerin büyük miktarlarda bulunduğu tesisler.
• Karmaşık Üretim Süreçlerine Sahip İşletmeler: Birden fazla tehlikenin bir arada bulunduğu veya birbirini tetikleyebileceği üretim hatlarına sahip yerler.
• Acil Durum Potansiyeli Yüksek Olan Tesisler: Yangın, patlama, kimyasal sızıntı gibi ciddi kazaların meydana gelme olasılığı yüksek olan işletmeler.
• Tüm Çalışanlar: Üst yönetimden saha çalışanına kadar, iş süreçlerinde rol alan her bireyin, kendi görev alanı ile ilgili prosedür ve talimatları bilmesi ve uygulaması zorunludur.

2025'te, bu dokümanların hazırlanmasında “kullanıcı odaklı” bir yaklaşım benimsenmektedir. Yani, talimatlar, bunları uygulayacak personelin eğitim seviyesi, dil becerisi ve kültürel arka planı dikkate alınarak hazırlanmalıdır.

Avantajları ve Faydaları

Etkin bir şekilde hazırlanan ve uygulanan prosedür ve talimatlar, SEVESO kapsamındaki tesisler için sayısız avantaj ve fayda sağlar:

• Kaza ve Yaralanma Azalması: En önemli faydası, potansiyel tehlikeleri tanımlayarak ve kontrol altına alarak iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemesidir.
• Operasyonel Verimlilik Artışı: İşlerin standart ve doğru bir şekilde yapılmasını sağlayarak, hata oranını düşürür ve üretim süreçlerini daha verimli hale getirir.
• Mevzuata Uyum: Yasal gereklilikleri yerine getirerek, işletmenin yasal yaptırımlardan kaçınmasını sağlar.
• Maliyetlerin Düşürülmesi: Kazaların ve hataların önlenmesi, sigorta maliyetlerini, hasar onarım giderlerini ve iş gücü kayıplarını azaltır.
• Acil Durum Hazırlığı: Acil durum müdahale prosedürleri, kriz anlarında hızlı, doğru ve etkili bir şekilde hareket edilmesini sağlayarak can ve mal kaybını en aza indirir.
• Kurumsal İtibarın Güçlenmesi: Güvenli bir çalışma ortamı sunan işletmeler, çalışanları, müşterileri ve kamuoyu nezdinde daha itibarlı bir konuma gelir.

2025 itibarıyla, bu faydaların dijital araçlarla daha da pekiştirilmesi hedeflenmektedir. Örneğin, simülasyon tabanlı eğitimler, prosedürlerin sanal ortamlarda denenmesini sağlayarak öğrenme sürecini hızlandırır ve etkinliği artırır.