Kütahya Sızıntı Havuzlanma/Yangın Havuzu Senaryosu: SEVESO BEKRA İçin Kritik Bir Önlem

Türkiye'de endüstriyel tesislerin güvenliği, özellikle de yüksek tehlikeli maddelerle çalışanların ve çevrenin korunması, en üst düzeyde dikkat gerektirmektedir. Bu bağlamda, SEVESO BEKRA (Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik) kapsamında yer alan tesisler için geliştirilen risk azaltma stratejileri hayati önem taşır. Bu stratejilerden biri de Sızıntı Havuzlanma/Yangın Havuzu Senaryosu'dur. Bu senaryo, kimyasal maddelerin kontrolsüz bir şekilde ortama yayılması (sızıntı) durumunda, bu maddelerin çevreye yayılmasını engellemek, yangın riskini minimize etmek ve acil müdahale süreçlerini etkinleştirmek amacıyla tasarlanır. 2025 yılı itibarıyla güncellenen mevzuat ve teknolojik gelişmeler ışığında, bu senaryonun doğru bir şekilde planlanması, uygulanması ve sürdürülmesi, işletmelerin yasal uyumluluğunu sağlamanın yanı sıra, insan hayatını ve çevreyi korumada kritik bir rol oynamaktadır. Bu rehber, söz konusu senaryonun detaylarını, yasal gerekliliklerini ve en güncel uygulamalarını İSG uzmanı bakış açısıyla sunmaktadır.

Sızıntı Havuzlanma/Yangın Havuzu Senaryosu Nedir?

Sızıntı havuzlanma/yangın havuzu senaryosu, SEVESO BEKRA kapsamındaki tesislerde depolanan veya kullanılan tehlikeli kimyasal maddelerin depolama tanklarından, boru hatlarından veya diğer ekipmanlardan kontrolsüz bir şekilde sızması durumunda meydana gelebilecek olayları yönetmeye yönelik bir acil durum planlama ve mühendislik tedbirleri bütünüdür. Temel amacı, sızan tehlikeli maddenin (sıvı veya gaz) kontrollü bir alanda toplanmasını sağlamak (havuzlanma) ve bu alanın yangın riskini azaltacak veya yangın anında yayılmasını engelleyecek şekilde tasarlanmasıdır. Bu, hem personelin güvenliğini sağlamak hem de çevre kirliliğini önlemek için hayati bir önlemdir.

2025 Güncel Bilgiler ve Teknik Detaylar:

• Malzeme Uyumluluğu: Havuzlama alanları ve bariyerleri, depolanan kimyasallarla reaksiyona girmeyen, kimyasal dayanımı yüksek malzemelerden (örneğin, özel kaplamalı beton, polimerler) imal edilmelidir. 2025 itibarıyla kullanılan malzemelerin kimyasal dayanım testleri ve ömür beklentileri daha sıkı denetlenmektedir.
• Kapasite Hesaplaması: Havuzlama alanının kapasitesi, en büyük tek depolama tankının hacminin en az %110'u kadar olmalıdır. Bu hesaplama, buharlaşma, yağmur suyu gibi faktörler de göz önünde bulundurularak güncellenmiş modellerle yapılmaktadır.
• Yangın Önleme ve Söndürme Entegrasyonu: Yangın havuzları, sadece sızıntıyı toplamakla kalmaz, aynı zamanda yangın anında alevlerin yayılmasını yavaşlatmak veya durdurmak için de tasarlanır. Bu kapsamda, otomatik yangın söndürme sistemleri (köpüklü söndürme sistemleri gibi) ile entegrasyonu büyük önem taşır.
• Drenaj Sistemleri: Havuzlama alanlarında biriken tehlikeli maddelerin güvenli bir şekilde tahliyesi için kontrollü drenaj sistemleri kritik öneme sahiptir. Bu sistemler, acil durum operasyon merkezine bağlı olmalı ve sadece yetkili personel tarafından aktive edilebilmelidir.
• Zemin ve Duvar Yapısı: Sızan kimyasalların toprağa veya yeraltı sularına karışmasını önlemek amacıyla, havuzlama alanlarının zemini ve duvarları geçirimsiz olmalıdır. 2025 standartları, bu geçirimsizlik seviyesini belirlemek için daha hassas ölçüm yöntemleri gerektirmektedir.

Örnek Tablo: Havuzlama Alanı Tasarım Kriterleri (2025)

Sızıntı Havuzlanma/Yangın Havuzu Senaryosu Nasıl Çalışır?

Bu senaryo, bir sızıntı veya yangın olayı başladığında devreye giren bir dizi fiziksel önlem ve prosedürler bütünüdür. Temel çalışma prensibi, olayın kontrollü bir alanda sınırlandırılması ve etkilerinin minimize edilmesidir.

Süreç Adımları:

1. Olay Tespiti: Sızıntı veya yangın durumunda, sensörler, alarm sistemleri veya personel tarafından olayın derhal tespit edilmesi.
2. Otomatik veya Manuel Aktivasyon: Havuzlama sistemleri, sızan maddenin akış yönünü ve miktarını algılayarak otomatik olarak devreye girebilir veya acil durum ekipleri tarafından manuel olarak aktive edilebilir.
3. Sıvı/Gaz Toplama (Havuzlanma): Sızan madde, tasarlanmış havuzlama alanına yönlendirilir. Bu alan, maddenin çevreye yayılmasını engeller.
4. Yangın Engelleme/Kontrol: Eğer olay bir yangın ise, havuzlama alanı alevlerin yayılmasını yavaşlatır. Entegre söndürme sistemleri (köpük, su perdesi vb.) devreye girerek yangını kontrol altına almaya çalışır.
5. Tahliye ve Arıtma: Havuzlanan tehlikeli madde, kontrollü drenaj sistemleri aracılığıyla güvenli bir şekilde toplanır ve özel arıtma tesislerine gönderilir.
6. Acil Müdahale Ekiplerinin Rolü: Eğitimli acil müdahale ekipleri, olay yerine gelerek durumu değerlendirir, tehlikenin boyutuna göre ek önlemler alır ve sızan maddenin güvenli bir şekilde temizlenmesini sağlar.

2025 Güncel Uygulamalar:

• Akıllı İzleme Sistemleri: 2025 itibarıyla, havuzlama alanlarındaki doluluk oranını, madde türünü ve potansiyel riskleri izleyen akıllı sensörler ve IoT (Nesnelerin İnterneti) tabanlı sistemler yaygınlaşmaktadır.
• Sanal Modelleme ve Simülasyon: Olay anında en uygun müdahale stratejisini belirlemek için gelişmiş bilgisayar simülasyonları kullanılmaktadır.
• Entegre Acil Durum Yönetim Platformları: Tüm güvenlik sistemlerinin (yangın alarmı, gaz dedektörleri, havuzlama kontrolü vb.) tek bir platformda yönetildiği sistemler tercih edilmektedir.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

SEVESO BEKRA kapsamındaki tesisler için sızıntı havuzlanma/yangın havuzu senaryosunun oluşturulması ve uygulanması, yasal bir zorunluluktur. Türkiye'de bu konu, öncelikle 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler ile düzenlenmiştir.

Temel Yasal Dayanaklar (2025 Güncel Durum):

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlerin, çalışanların ve çevrenin sağlığını ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olduğunu belirtir.
• SEVESO BEKRA Yönetmeliği (Resmi Gazete Tarihi ve Sayısı İlgili Güncellemelere Göre Belirlenir): Yüksek tehlikeli maddeler içeren tesislerde büyük endüstriyel kazaların önlenmesi ve etkilerinin azaltılmasına yönelik detaylı hükümler içerir. Bu yönetmelik, risk değerlendirmesi, güvenlik raporu, acil durum planları ve önleyici tedbirler gibi konuları kapsar. Sızıntı havuzlama/yangın havuzu senaryoları, bu yönetmelik kapsamında alınması gereken önleyici tedbirlerin başında gelir.
• Çevre Mevzuatı: Sızan maddelerin çevreye zarar vermesini önlemeye yönelik düzenlemeler de bu senaryo ile doğrudan ilişkilidir.
• ISO 45001:2018 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri Standardı: Bu standart, işverenlerin İSG yönetim sistemlerini kurmaları, uygulamaları, sürdürmeleri ve sürekli iyileştirmeleri için bir çerçeve sunar. Sızıntı havuzlama/yangın havuzu senaryoları, risk değerlendirmesi ve acil durum hazırlığı süreçlerinin bir parçası olarak ISO 45001'in gerekliliklerini karşılamada önemli bir rol oynar.

2025 Mevzuat Güncellemeleri ve Beklentiler:

• Risk Değerlendirmesi Güncellemeleri: Tehlikeli madde envanterinin güncel tutulması ve risk değerlendirmelerinin daha dinamik ve sürekli yapılması beklenmektedir.
• Güvenlik Raporlarının Detaylandırılması: Sızıntı havuzlama/yangın havuzu senaryolarının, güvenlik raporlarında daha detaylı ve somut bir şekilde açıklanması gerekliliği artmıştır.
• Müeyyideler: Yasal gerekliliklere uyulmaması durumunda uygulanacak cezai yaptırımlar ve denetim sıklığı artabilir.

Kimler İçin Gereklidir?

Sızıntı havuzlanma/yangın havuzu senaryosu, temel olarak tehlikeli kimyasal maddeleri büyük miktarlarda depolayan veya kullanan ve bu nedenle SEVESO BEKRA Yönetmeliği kapsamında yer alan tesisler için zorunludur. Bu, geniş bir endüstriyel yelpazeyi kapsar.

Başlıca Kapsamdaki Sektörler ve Tesisler:

• Petrokimya tesisleri
• Kimya sanayi
• Petrol ve doğalgaz depolama ve işleme tesisleri
• Gübre üreten ve depolayan tesisler
• Patlayıcı madde üretimi ve depolaması yapan yerler
• Bazı ilaç sanayi tesisleri
• Büyük ölçekli solvent depolama alanları
• Tehlikeli atık depolama ve işleme tesisleri

2025'te Genişleyen Kapsam ve Dikkat Edilmesi Gerekenler:

• Alt Eşik Değerler: Yönetmelikte belirtilen tehlikeli madde listeleri ve miktarları sürekli güncellenmektedir. Tesislerin, kendi kullandığı kimyasalların güncel listelerdeki durumunu ve alt eşik değerlerini düzenli olarak kontrol etmesi gerekmektedir.
• Çevresel Etki Değerlendirmesi: Sadece doğrudan kaza riski değil, aynı zamanda uzun vadeli çevresel etkiler de dikkate alınarak havuzlama ve yangın önleme sistemlerinin tasarlanması önem kazanmıştır.
• Tedarik Zinciri Güvenliği: Tesisin dışındaki (örneğin, tedarikçi veya müşteri) tehlikeli madde hareketlerinin de dolaylı olarak risk oluşturabileceği düşünülerek, kapsamın genişletilmesi yönünde eğilimler gözlemlenmektedir.

Avantajları ve Faydaları

Sızıntı havuzlanma/yangın havuzu senaryosunun doğru bir şekilde uygulanması, işletmeler ve toplum için çok sayıda önemli fayda sağlar.

İşletme Avantajları:

• Yasal Uyumluluk: Mevzuata uyum sağlayarak cezai yaptırımlardan kaçınma ve işletme ruhsatlarının devamlılığını garanti altına alma.
• Üretim Sürekliliği: Olası kazaların önüne geçerek veya etkilerini azaltarak üretim kesintilerini minimize etme.
• İtibar ve Marka Değeri: Güvenlik konusunda hassas bir işletme imajı oluşturarak paydaşlar nezdinde güven ve saygınlık kazanma.
• Maliyet Tasarrufu: Kaza sonrası temizlik, onarım, tazminat ve sigorta maliyetlerini önemli ölçüde azaltma.
• Çalışan Güvenliği: Çalışanların can güvenliğini ve sağlığını koruyarak daha güvenli bir çalışma ortamı sağlama.

Toplumsal ve Çevresel Faydalar:

• Çevre Koruma: Tehlikeli kimyasalların toprağa, suya ve havaya karışmasını engelleyerek ekolojik dengeyi koruma.
• Halkın Sağlığı: Olası kimyasal sızıntıların halk sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini önleme.
• Acil Durum Müdahale Kolaylığı: Kontrollü bir alan sayesinde acil durum ekiplerinin müdahalesini kolaylaştırma ve olayın yayılmasını önleme.

2025'te Artan Faydalar:

• Sürdürülebilirlik Hedefleri: Çevreye duyarlı ve güvenli işletmecilik anlayışı, sürdürülebilirlik raporlamaları ve ESG (Çevresel, Sosyal ve Yönetişim) kriterleri açısından işletmelere önemli avantajlar sağlar.
• Teknolojik Gelişmeler: Daha gelişmiş izleme ve kontrol sistemleri sayesinde, olası riskler daha erken tespit edilerek müdahale süresi kısalır, bu da olayın olumsuz etkilerini daha da azaltır.