Bodrum, Muğla Seveso III 2012/18/EU: Büyük Kaza Riskinin Kontrolü Yönetmeliği

Türkiye'de faaliyet gösteren ve tehlikeli maddeler içeren tesislerin büyük kazaları önlemesi ve bu kazaların insan ile çevre üzerindeki etkilerini en aza indirmesi amacıyla yürürlüğe konulan Seveso III 2012/18/EU Direktifi, İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) alanında kritik bir öneme sahiptir. 2025 yılı itibarıyla güncellenen mevzuat ve teknolojik gelişmeler ışığında, bu direktifin kapsamı, gereklilikleri ve uygulama süreçleri büyük bir titizlikle ele alınmalıdır. Bu bilgilendirici içerik, Seveso III 2012/18/EU'nun ne olduğunu, neden önemli olduğunu, kimler için geçerli olduğunu ve nasıl uygulanması gerektiğini detaylı bir şekilde açıklayarak, işletmelerin bu konudaki yükümlülüklerini yerine getirmelerine rehberlik etmeyi amaçlamaktadır. Özellikle kimyasal endüstri, depolama tesisleri ve tehlikeli madde üreten veya kullanan diğer sektörlerdeki yöneticiler, İSG profesyonelleri ve ilgili tüm paydaşlar için güncel ve pratik bilgiler sunulmaktadır.

Seveso III 2012/18/EU Nedir?

Seveso III 2012/18/EU Direktifi, Avrupa Birliği'nin endüstriyel kazaların önlenmesi ve kontrolüne yönelik en önemli mevzuatlarından biridir. Direktifin temel amacı, tehlikeli maddeleri bulunduran tesislerde meydana gelebilecek büyük kazaların risklerini tanımlamak, değerlendirmek ve bu riskleri kontrol altına alarak insan sağlığı ile çevreye zarar verme olasılığını en aza indirmektir. Türkiye'de de bu direktif, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde ulusal mevzuata uyumlaştırılarak uygulanmaktadır. 2025 yılı itibarıyla, tehlikeli madde listeleri, eşik değerler ve bildirim yükümlülükleri güncellenmiş olup, bu değişikliklerin yakından takibi büyük önem taşımaktadır.

Direktif, tehlikeli maddelerin türüne ve miktarına göre tesisleri 'alt seviyeli' ve 'üst seviyeli' olmak üzere iki kategoriye ayırır. Her iki kategori için de farklı yükümlülükler getirilmektedir. Bu sınıflandırma, tehlikeli maddelerin CAS numaraları ve ilgili eşik miktarları üzerinden yapılır. Örneğin, belirli bir yanıcı veya zehirli kimyasalın belirli bir miktarın üzerinde depolanması veya kullanılması durumunda tesis, Seveso kapsamına girebilir.

Tehlikeli Maddelerin Sınıflandırılması ve Eşik Değerleri (2025 Güncel Yaklaşım)

Seveso III direktifi, tehlikeli maddeleri çeşitli tehlike sınıflarına ayırır. Bu sınıflar ve ilgili eşik değerler, sürekli olarak gözden geçirilmekte ve güncellenmektedir. 2025 yılı itibarıyla güncel olan bazı temel tehlike sınıfları ve genel yaklaşımlar şunlardır:

• Patlayıcı Maddeler: Kategori 1, 2, 3, 4
• Yanıcı Gazlar: Kategori 1, 2
• Yanıcı Sıvılar: Kategori 1, 2, 3, 4
• Kendiliğinden Reaktif Maddeler ve Karışımlar: Kategori 1, 2
• Oksitleyici Maddeler: Kategori 1, 2, 3
• Toksik Maddeler: Kategori 1, 2, 3, 4, 5, 6
• Kronik Toksik Maddeler: Kategori 1, 2
• Kanserojen Maddeler: Kategori 1, 2
• Çevresel Tehlikeler (Sucul Ortam): Kategori 1, 2

Her bir madde için belirlenen eşik değerler (ton olarak) bulunmaktadır. Tesisin bulundurduğu tehlikeli maddelerin miktarı bu eşik değerleri aştığında, ilgili kategorideki yükümlülükler devreye girer. Eğer birden fazla tehlikeli madde varsa, her bir madde için ayrı ayrı hesaplama yapılarak 'toplama kuralı' uygulanır. Bu kural, farklı tehlike sınıflarındaki maddelerin toplam etkisini değerlendirir.

Seveso III 2012/18/EU Nasıl Çalışır?

Seveso III direktifinin işleyişi, risk değerlendirmesi, önleyici tedbirler, acil durum planlaması ve halkın bilgilendirilmesi üzerine kuruludur. 2025 yılındaki güncel uygulamalar, teknolojik ilerlemeler ve risk yönetimi prensipleri doğrultusunda şekillenmektedir.

Risk Değerlendirmesi ve Önleyici Tedbirler

Üst seviyeli tesisler için zorunlu olan 'Büyük Kaza Önleme Politika Belgesi' (BKÖPB) ve 'Güvenlik Raporu'nun hazırlanması, risk yönetiminin temelini oluşturur. Bu belgeler, tesisin faaliyetlerinden kaynaklanabilecek tehlikeleri, riskleri ve bu riskleri azaltmak için alınacak önlemleri detaylı bir şekilde ortaya koyar. 2025 itibarıyla, bu raporların hazırlanmasında güncel risk analiz yöntemleri (örneğin, HAZOP, FMEA) ve simülasyon araçları daha yaygın kullanılmaktadır.

Acil Durum Planlaması

Her Seveso tesisi, büyük bir kaza meydana gelmesi durumunda uygulanacak detaylı bir acil durum planına sahip olmalıdır. Bu plan, personelin tahliyesi, acil müdahale ekiplerinin görevlendirilmesi, yerel makamlarla koordinasyon ve halkın bilgilendirilmesi gibi unsurları kapsar. 2025'te, acil durum tatbikatlarının daha gerçekçi senaryolarla ve dijital teknolojiler kullanılarak yapılması teşvik edilmektedir.

Halkın Bilgilendirilmesi

Seveso III direktifi, tehlikeli tesislerin yakınında yaşayan halkın, tesisin olası tehlikeleri ve acil durumlar karşısında ne yapmaları gerektiği konusunda bilgilendirilmesini zorunlu kılar. Bu bilgilendirme, broşürler, web siteleri, bilgilendirme toplantıları ve kamu duyuruları yoluyla yapılır. 2025 itibarıyla, dijital platformlar ve mobil uygulamalar aracılığıyla daha hızlı ve etkili bilgilendirme yöntemleri geliştirilmektedir.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Seveso III 2012/18/EU'nun uygulanması, Türkiye'de 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (Büyük Kaza Yönetmeliği) ve ilgili diğer mevzuatlarla düzenlenir. 2025 yılı itibarıyla bu mevzuatların güncel halleri ve eklenen yeni düzenlemeler büyük önem taşır.

Büyük Kaza Yönetmeliği (2025 Güncel Hali)

Bu yönetmelik, Seveso III direktifinin ulusal mevzuatımızdaki karşılığıdır. Yönetmelik, tesislerin sınıflandırılmasını, bildirim yükümlülüklerini, güvenlik raporlarının hazırlanmasını, acil durum planlarının oluşturulmasını ve denetim süreçlerini detaylandırır. Tesislerin, tehlikeli madde envanterlerini 2025 itibarıyla güncel tutmaları ve idareye bildirmeleri gerekmektedir.

Yükümlülükler ve Cezalar

Seveso III gerekliliklerine uyulmaması durumunda idari para cezaları, faaliyetin durdurulması veya kapatılması gibi ciddi yaptırımlar uygulanabilir. 2025'te, denetimlerin sıklığı ve derinliği artırılmış olup, uyumsuzluk durumlarında daha hızlı ve kararlı müeyyideler öngörülmektedir.

Kimler İçin Gereklidir?

Seveso III 2012/18/EU Direktifi, tehlikeli maddeleri belirli miktarların üzerinde bulunduran tüm endüstriyel tesisler için geçerlidir. Bu kapsamda yer alan başlıca sektörler şunlardır:

• Kimya ve petrokimya sanayi
• Petrol rafinerileri
• Enerji santralleri (özellikle kömür ve gaz yakıtlı)
• Metal işleme sanayi (bazı süreçler)
• Tuz ve gübre üretimi
• Depolama tesisleri (yanıcı, patlayıcı, zehirli maddeler için)
• Tarımsal kimyasal üreticileri
• Patlayıcı madde üretimi ve depolanması

Tesislerin, kendi bünyelerinde bulundurdukları tehlikeli maddelerin miktarlarını ve türlerini detaylı bir şekilde analiz ederek Seveso kapsamına girip girmediklerini belirlemeleri esastır. 2025 itibarıyla, yeni tehlikeli maddelerin eklenmesi veya mevcutların sınıflandırmasının değişmesi gibi güncellemeler takip edilmelidir.

Avantajları ve Faydaları

Seveso III 2012/18/EU'ya uyum sağlamak, sadece yasal bir zorunluluk olmanın ötesinde, işletmelere önemli avantajlar ve faydalar sunar:

• Artan Güvenlik: Büyük kazaların önlenmesi, çalışanların, çevrenin ve toplumun güvenliğini doğrudan artırır.
• Azalan Maliyetler: Kaza riskinin azaltılması, maddi kayıpları (üretim duruşu, onarım maliyetleri, sigorta primleri) ve itibar kaybını önler.
• İyileştirilmiş Süreçler: Risk değerlendirmeleri ve güvenlik önlemleri, operasyonel verimliliği ve süreç kontrolünü iyileştirir.
• Yasal Uyum ve İtibar: Yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesi, işletmenin yasalara uyumlu bir profil çizmesini sağlar ve paydaşlar nezdinde güvenilirliğini artırır.
• Çevresel Koruma: Çevreye verilebilecek zararların minimize edilmesi, sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmada önemli bir rol oynar.
• Kriz Yönetimi Yetkinliği: Acil durum planları ve tatbikatları, işletmelerin beklenmedik durumlara karşı daha hazırlıklı olmasını sağlar.

2025 yılı itibarıyla, sürdürülebilirlik ve çevresel sorumluluk bilincinin artmasıyla birlikte, Seveso uyumunun sağladığı bu faydalar daha da ön plana çıkmaktadır.