Bafra, Samsun BLEVE Senaryosu: SEVESO BEKRA Kapsamında Kritik Bir Risk Analizi (2025)

Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği (İSG) alanında 15 yılı aşkın deneyimimle, özellikle SEVESO Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (SEVESO BEKRA) kapsamında yer alan işletmeler için kritik öneme sahip BLEVE senaryosu üzerine güncel ve detaylı bir rehber sunuyorum. 2025 yılı itibarıyla değişen mevzuat ve teknolojik gelişmeler ışığında, bu potansiyel felaketin anlaşılması, önlenmesi ve etkilerinin azaltılması her zamankinden daha elzem hale gelmiştir. Bu rehber, BLEVE senaryosunun ne olduğunu, nasıl çalıştığını, yasal yükümlülükleri, kimler için gerekli olduğunu ve sunduğu avantajları kapsamlı bir şekilde ele alacaktır. Hedef kitlemiz, tehlikeli madde bulunduran veya işleyen tüm sanayi kuruluşları ile bu alanda hizmet veren İSG profesyonelleridir.

BLEVE Senaryosu Nedir?

BLEVE (Boiling Liquid Expanding Vapor Explosion), aşırı ısıtılmış, basınç altındaki sıvıların ani bir şekilde buharlaşarak genleşmesi ve ardından gelen patlamayı ifade eden bir kavramdır. Genellikle LPG, propan, bütan gibi yanıcı ve patlayıcı gazların depolandığı kapalı tanklarda, ısı etkisiyle basıncın artması ve tankın bütünlüğünün bozulması sonucu meydana gelir. Bu tür bir patlama, tankın parçalanmasına, çevreye yüksek enerjili bir şok dalgası yayılmasına ve geniş bir alana yayılan yangın veya ikincil patlamalara yol açabilir. 2025 yılı itibarıyla, endüstriyel tesislerdeki tehlikeli madde depolama sistemlerinin güvenliği, uluslararası standartlar ve yerel mevzuat çerçevesinde çok daha sıkı denetimlere tabi tutulmaktadır. BLEVE senaryoları, özellikle SEVESO kapsamındaki işletmeler için en yüksek risk kategorilerinden birini oluşturur.

• Temel Mekanizma: Sıvının kaynama noktasının üzerinde bir sıcaklıkta, ancak dış atmosfer basıncında kaynayacağı bir basıncın altında olması.
• Tetikleyiciler: Dış kaynaklı ısı (yangın, güneş ışığı vb.), tankın dış yüzeyinin hasar görmesi, valf arızaları.
• Sonuçlar: Tankın parçalanması, şok dalgası, yangın küresi (fireball), çevresel yıkım.

BLEVE Senaryosu Nasıl Çalışır?

BLEVE senaryosunun işleyişi, temel fiziksel prensiplere dayanır. Basınç altındaki bir sıvı, tankın dış yüzeyinde oluşan bir yangın veya başka bir ısı kaynağı nedeniyle aşırı derecede ısınır. Sıvının sıcaklığı, kaynama noktasının üzerine çıktığında, tank içindeki basınç hızla artar. Eğer tankın bütünlüğü bu artan basınca dayanamazsa, ani bir yırtılma veya patlama meydana gelir. Bu noktada, tankın içindeki aşırı ısıtılmış sıvı, dışarıya çıktığı anda aniden buharlaşır ve hacmi katlanarak artar. Bu ani hacim artışı, bir patlama etkisi yaratarak çevreye büyük bir enerji yayar. 2025 yılında yapılan risk değerlendirmelerinde, bu tür bir senaryonun gerçekleşme olasılığı ve potansiyel etkileri detaylı bir şekilde modellenmekte ve simülasyonlarla analiz edilmektedir. Güvenlik önlemleri, bu süreci tetikleyen faktörleri ortadan kaldırmaya veya etkilerini minimize etmeye odaklanır.

• Isınma Aşaması: Tank dışındaki ısı, sıvıya iletilir.
• Basınç Artışı: Sıvının buharlaşmasıyla tank içi basınç yükselir.
• Yapısal Yetersizlik: Tankın dayanımı artan basınca karşı yetersiz kalır.
• Ani Genleşme ve Patlama: Sıvının buharlaşarak çevreye yayılması ve patlama etkisi yaratması.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat (2025 Güncel Durum)

Türkiye'de SEVESO BEKRA kapsamındaki işletmeler için BLEVE senaryosu gibi yüksek riskli durumlar, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile ilgili yönetmelikler çerçevesinde ele alınır. Özellikle Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (2010/7744 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe girmiş ve güncellemelerle 2025 itibarıyla geçerliliğini koruyan haliyle), bu tür risklerin yönetilmesinde temel çerçeveyi oluşturur. İşletmelerin, tehlikeli maddelerin miktar ve türüne göre belirlenen SEVESO alt sınırlarını aştığında, kaza önleme politikası oluşturması, güvenlik raporu hazırlaması ve acil durum planları geliştirmesi zorunludur. 2025 itibarıyla, bu düzenlemelerin uygulanması ve denetimi daha da sıkılaştırılmıştır. ISO 45001:2018 standardı da iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemlerinin kurulmasında rehberlik ederken, BLEVE gibi spesifik risklerin entegre bir şekilde yönetilmesini teşvik eder.

• 6331 Sayılı Kanun: İşverenlerin genel yükümlülükleri.
• SEVESO BEKRA Yönetmeliği: Tehlikeli madde bulunduran tesisler için özel gereklilikler.
• Güvenlik Raporu: Risk değerlendirmesi ve önleyici tedbirlerin detaylı analizi.
• Acil Durum Planları: Olası kazalara karşı müdahale stratejileri.

Kimler İçin Gereklidir?

BLEVE senaryosu risk analizi ve yönetimi, öncelikli olarak büyük miktarlarda yanıcı, patlayıcı veya toksik tehlikeli madde depolayan veya işleyen tüm endüstriyel tesisler için gereklidir. Bu kapsamdaki işletmelerin başında şunlar gelir:

• Petrol ve Petrokimya Tesisleri: Rafineriler, depolama terminalleri, kimyasal üretim tesisleri.
• Gaz Depolama Tesisleri: LPG, LNG, propan, bütan gibi sıkıştırılmış veya sıvılaştırılmış gaz depoları.
• Kimya Sanayi İşletmeleri: Çeşitli kimyasalların üretimi, depolanması ve taşınması.
• Gübre Üretim Tesisleri: Amonyak gibi tehlikeli maddeleri içeren tesisler.
• Lojistik ve Depolama Merkezleri: Tehlikeli maddelerin depolandığı büyük ölçekli merkezler.

2025 itibarıyla, bu tür tesislerdeki güvenlik yönetimi, sadece ulusal mevzuatla değil, aynı zamanda uluslararası kabul görmüş en iyi uygulamalar ve standartlarla da uyumlu olmalıdır. İşletmeler, kendi operasyonları için potansiyel BLEVE risklerini belirlemeli ve bu riskleri en aza indirecek önlemleri almalıdır.

Avantajları ve Faydaları

BLEVE senaryosu risk analizinin doğru ve etkin bir şekilde yapılması, işletmeler için sayısız avantaja sahiptir. Bu avantajlar sadece yasal uyumlulukla sınırlı kalmayıp, işletmenin sürdürülebilirliği, itibarı ve çalışan güvenliği açısından da kritik rol oynar. 2025'te, bu tür proaktif risk yönetimi yaklaşımları, rekabet avantajı sağlamanın yanı sıra işletmelerin toplumsal sorumluluklarını yerine getirmelerini de gösterir.

• Artan Güvenlik Seviyesi: Potansiyel kazaların önlenmesi, çalışanların ve çevredeki halkın güvenliğini sağlar.
• Mevzuata Uyumluluk: Yasal gerekliliklerin eksiksiz yerine getirilmesi, idari yaptırımlardan kaçınılmasını sağlar.
• İş Sürekliliği: Kazaların önlenmesi, üretim kesintilerini ve buna bağlı mali kayıpları engeller.
• İtibar ve Güvenilirlik: Güvenli operasyonlar, marka imajını güçlendirir ve paydaşların güvenini artırır.
• Maliyet Optimizasyonu: Önleyici tedbirler, kazaların olası maliyetlerinden (hasar, tazminat, üretim kaybı) çok daha düşüktür.
• Çevresel Koruma: Tehlikeli madde salınımlarının önlenmesi, çevresel zararı minimize eder.