Şanlıurfa Değişiklik Yönetimi (MOC) Süreci: SEVESO Kapsamındaki Tesisler İçin 2025'te Kritik Bir İhtiyaç

Türkiye'nin önde gelen İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) uzmanlarından biri olarak, SEVESO Kapsamındaki Yüksek Riskli Tesisler (SEVESO BEKRA) için **Değişiklik Yönetimi (MOC - Management of Change) Süreci**'nin 2025 yılı itibarıyla ne denli kritik bir öneme sahip olduğunu vurgulamak isterim. 15 yılı aşkın SEVESO BEKRA alanındaki deneyimimle, bu sürecin sadece bir mevzuat uyumu olmanın ötesinde, tesis güvenliğini sağlamanın ve olası büyük kazaları önlemenin temel taşı olduğunu biliyorum. 2025 yılına girdiğimiz bu dönemde, teknolojik gelişmeler, değişen operasyonel ihtiyaçlar ve güncellenen yasal düzenlemeler, değişikliklerin öngörülebilir risklerini yönetmeyi zorunlu kılmaktadır. Bu rehber, SEVESO BEKRA kapsamındaki tesislerin Değişiklik Yönetimi süreçlerini ISO standartları ve güncel mevzuat çerçevesinde nasıl etkin bir şekilde uygulayabileceğine dair detaylı bilgiler sunmaktadır.

Değişiklik Yönetimi (MOC) Süreci Nedir?

Değişiklik Yönetimi (MOC) süreci, bir işletmenin operasyonlarında, ekipmanlarında, teknolojisinde, prosedürlerinde veya organizasyon yapısında meydana gelen veya gelmesi planlanan herhangi bir değişikliğin, potansiyel tehlikelerini ve risklerini sistematik bir şekilde değerlendirme, analiz etme, kontrol altına alma ve belgeleme mekanizmasıdır. SEVESO BEKRA kapsamındaki tesislerde bu süreç, özellikle büyük endüstriyel kazaların önlenmesi açısından hayati bir rol oynar. 2025 yılı itibarıyla MOC, sadece yeni bir ekipman kurulumu veya proses değişikliğiyle sınırlı kalmayıp, yazılım güncellemeleri, personel görev tanımlarındaki değişiklikler, dış kaynak kullanımındaki değişimler gibi daha geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır. Amaç, herhangi bir değişikliğin, mevcut iş sağlığı ve güvenliği (İSG) yönetim sistemini olumsuz etkilemesini, yeni riskler yaratmasını veya mevcut riskleri artırmasını engellemektir.

2025'te Güncel MOC Kavramları:

• Proaktif Risk Değerlendirmesi: Değişiklikler uygulanmadan önce detaylı risk analizleri.
• Dijitalleşme ve Otomasyon: MOC süreçlerinin dijital platformlar üzerinden yönetilmesi, izlenebilirliğin artırılması.
• Siber Güvenlik Entegrasyonu: Dijitalleşen sistemlerdeki değişikliklerin siber risklerinin de değerlendirilmesi.
• Yaşam Döngüsü Yaklaşımı: Bir değişikliğin yalnızca başlangıç aşamasında değil, tüm yaşam döngüsü boyunca risklerinin takip edilmesi.
• Paydaş Katılımı: Değişiklik sürecine ilgili tüm çalışanların, taşeronların ve gerektiğinde yerel otoritelerin dahil edilmesi.

Değişiklik Yönetimi (MOC) Süreci Nasıl İşler?

Etkin bir Değişiklik Yönetimi (MOC) süreci, belirli adımları takip ederek değişikliklerin güvenli bir şekilde yönetilmesini sağlar. 2025 itibarıyla bu adımlar daha da titizlikle uygulanmalıdır:

MOC Süreci Adımları (2025 Güncel):

1. Değişiklik Talebinin Oluşturulması ve Kaydedilmesi: Herhangi bir değişiklik önerisi, resmi bir talep formu ile kaydedilir. Bu formda değişikliğin amacı, kapsamı, nedenleri ve beklenen etkileri belirtilir.
2. Ön Değerlendirme (Tarama): Talep edilen değişiklik, MOC kapsamına girip girmediği, aciliyet durumu ve potansiyel etkileri açısından hızlıca değerlendirilir.
3. Detaylı Risk Analizi: MOC kapsamına giren değişiklikler için kapsamlı bir risk değerlendirmesi yapılır. Bu analiz, tehlikelerin belirlenmesi, risklerin olasılık ve şiddetinin değerlendirilmesi ve mevcut kontrol önlemlerinin yeterliliğinin incelenmesini içerir. 2025'te, bu analizlerde gelişmiş modelleme ve simülasyon tekniklerinin kullanılması teşvik edilmektedir.
4. Kontrol Önlemlerinin Belirlenmesi ve Uygulanması: Risk analizleri sonucunda ortaya çıkan riskleri kabul edilebilir seviyelere indirmek için ek kontrol önlemleri belirlenir ve uygulanır. Bu önlemler, mühendislik kontrollerinden idari kontrollere, kişisel koruyucu donanımlara kadar çeşitlilik gösterebilir.
5. Yetkilendirme ve Onay: Belirlenen kontrol önlemleriyle risklerin yönetildiği teyit edildikten sonra, değişikliğin uygulanması için ilgili yetkililerden (örneğin, İSG uzmanları, mühendislik yöneticileri, üst yönetim) onay alınır.
6. Uygulama: Onaylanan değişiklik, belirlenen prosedürlere ve zaman çizelgesine uygun olarak dikkatlice uygulanır.
7. Eğitim ve Bilgilendirme: Değişiklikten etkilenecek tüm personel, yeni prosedürler, ekipmanlar veya riskler hakkında yeterince eğitilmeli ve bilgilendirilmelidir.
8. Geri Bildirim ve İzleme: Değişiklik uygulandıktan sonra, etkinliği ve olası yan etkileri belirli bir süre boyunca izlenir. Gerekirse ek düzeltici önlemler alınır.
9. Belgeleme ve Arşivleme: Tüm MOC süreci, değişiklik talebinden onayına, risk analizinden uygulanan kontrollere kadar eksiksiz bir şekilde belgelenir ve arşivlenir. Bu kayıtlar, gelecekteki değerlendirmeler ve denetimler için kritiktir.

2025'te Önem Kazanan MOC Araçları ve Teknikleri:

• Tehlike ve Operasyonel Çalışma (HAZOP) Etütleri: Kompleks proseslerde risk analizi için.
• Hata Ağacı Analizi (FTA): Belirli bir arızanın olası nedenlerini belirlemek için.
• Olay Ağacı Analizi (ETA): Bir olayın potansiyel sonuçlarını analiz etmek için.
• Risk Matrisleri: Risklerin görselleştirilmesi ve önceliklendirilmesi için.
• Dijital MOC Yazılımları: Sürecin otomasyonu, izlenebilirliği ve raporlanması için.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Türkiye'de SEVESO BEKRA kapsamındaki tesisler için Değişiklik Yönetimi (MOC) süreci, çeşitli yasal düzenlemelerle zorunlu hale getirilmiştir. Bu düzenlemeler, büyük endüstriyel kazaların önlenmesi ve halk sağlığı ile çevrenin korunması amacını taşır.

Temel Yasal Dayanaklar (2025 Güncel):

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlerin, işyerindeki riskleri azaltmak ve çalışanların sağlığını korumakla yükümlü olduğunu belirtir. Bu genel yükümlülük, MOC sürecini de kapsar.
• Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (SEVESO Yönetmeliği): Bu yönetmelik, yüksek tehlikeli maddeler içeren tesisler için özel önlemler getirmektedir. Değişikliklerin potansiyel etkilerinin değerlendirilmesi ve kontrol altına alınması, bu yönetmeliğin temel gerekliliklerindendir. 2025 itibarıyla yönetmelikte olası güncellemeler ve ek gereklilikler de dikkate alınmalıdır.
• İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği: İşyerindeki risklerin sistematik olarak değerlendirilmesini ve kontrol altına alınmasını zorunlu kılar. MOC, bu risk değerlendirmesinin ayrılmaz bir parçasıdır.
• İlgili Diğer Yönetmelikler: Tesisin faaliyet gösterdiği sektöre ve içerdiği tehlikeli maddelere bağlı olarak, tehlikeli kimyasalların sınıflandırılması, etiketlenmesi ve ambalajlanması, kimyasal madde depolama gibi konulardaki yönetmelikler de MOC sürecini etkileyebilir.

ISO Standartları ve MOC:

• ISO 45001:2018 (İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri): Bu standart, kuruluşların İSG performansını iyileştirmeleri için bir çerçeve sunar. Standart, 'Operasyonel Planlama ve Kontrol' maddesinde değişiklik yönetimine atıfta bulunur ve kuruluşların planlanmamış değişikliklerin olumsuz etkilerini önlemesini veya azaltmasını gerektirir.
• ISO 14001:2015 (Çevre Yönetim Sistemleri): Çevresel etkileri de göz önünde bulunduran MOC süreçleri için önemlidir.
• ISO 9001:2015 (Kalite Yönetim Sistemleri): Süreçlerin standartlaştırılması ve sürekli iyileştirilmesi prensipleri MOC'a entegre edilebilir.

Kimler İçin Gereklidir?

Değişiklik Yönetimi (MOC) süreci, öncelikle SEVESO Kapsamındaki Yüksek Riskli Tesisler (SEVESO BEKRA) için zorunlu ve kritik bir süreçtir. Ancak, etkin bir risk yönetimi ve güvenli çalışma ortamı sağlamak isteyen tüm işletmeler için tavsiye edilir.

MOC'ın Zorunlu Olduğu ve Tavsiye Edildiği Alanlar (2025 Güncel):

• SEVESO Kapsamındaki Tesisler: Büyük miktarlarda tehlikeli madde içeren ve potansiyel olarak büyük kazalara yol açabilecek bu tesisler, mevzuat gereği MOC sürecini eksiksiz uygulamak zorundadır.
• Kimya Endüstrisi: Kimyasal üretim, depolama ve taşıma yapan tesisler.
• Petrol ve Gaz Endüstrisi: Rafineriler, akaryakıt depolama tesisleri, petrol platformları.
• Enerji Üretim Tesisleri: Termik santraller, nükleer santraller (eğer ilgili mevzuat kapsamındaysa).
• Üretim Tesisleri: Özellikle tehlikeli prosesler veya kimyasallar içeren imalat sanayii işletmeleri.
• Lojistik ve Depolama Tesisleri: Tehlikeli madde depolayan büyük ölçekli lojistik merkezleri.
• Herhangi Bir İşletme: Operasyonlarında belirgin bir risk taşıyan ve ISO 45001 gibi yönetim sistemlerini benimseyen her işletme, MOC'ı proaktif bir güvenlik önlemi olarak uygulamalıdır.

Avantajları ve Faydaları

Değişiklik Yönetimi (MOC) süreci, doğru uygulandığında işletmelere pek çok avantaj ve fayda sağlar. 2025'te bu faydalar daha da görünür hale gelmektedir:

MOC'ın Sağladığı Başlıca Faydalar (2025 Perspektifi):

• Kaza Önleme ve Güvenlik Artışı: En önemli faydası, büyük endüstriyel kazaların, yangınların, patlamaların ve kimyasal sızıntıların önlenmesidir. Bu, hem çalışanların hem de çevrenin güvenliğini doğrudan artırır.
• Yasal Uyumluluk: SEVESO Yönetmeliği ve 6331 Sayılı Kanun gibi mevzuatlara uyum sağlayarak, idari para cezalarından ve faaliyet durdurma risklerinden kaçınılmasını sağlar.
• Operasyonel Süreklilik: Beklenmedik arızaların ve duruşların azalmasıyla üretim süreçlerinde kesintisizlik sağlanır, bu da verimliliği ve karlılığı artırır.
• Maliyet Tasarrufu: Kazaların önlenmesi, hasar gören ekipmanların onarımı, üretim kayıpları, tazminatlar ve sigorta primlerindeki artış gibi maliyetleri düşürür.
• İtibar ve Güvenilirlik Artışı: Güvenli bir işletme imajı, müşteri, yatırımcı ve kamu nezdinde güvenilirliği artırır.
• Sistematik Risk Yönetimi: Değişikliklerin sistematik olarak değerlendirilmesi, potansiyel risklerin gözden kaçmasını engeller ve kontrollü bir büyüme sağlar.
• Sürekli İyileştirme Kültürü: MOC süreci, işletme içinde sürekli iyileştirme ve güvenlik bilincini teşvik eder.
• Daha İyi Karar Alma: Yapılan risk analizleri ve değerlendirmeler, yöneticilerin daha bilinçli ve güvenli kararlar almasına yardımcı olur.