Şanlıurfa SEVESO BEKRA Kapsamında Güvenlik Raporu: 2025 Güncel Rehber

Türkiye'nin önde gelen İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) uzmanları olarak, 2025 yılı itibarıyla SEVESO Büyük Endüstriyel Kaza Riskinin Yönetimi Hakkında Yönetmelik (BEKRA) kapsamındaki işletmeler için hayati önem taşıyan Güvenlik Raporu konusunu ele alıyoruz. Bu rapor, yüksek tehlikeli maddeler içeren tesislerde olası büyük endüstriyel kazaların önlenmesi, etkilerinin azaltılması ve acil durum planlaması için kapsamlı bir yol haritası sunar. 15 yılı aşkın SEVESO BEKRA deneyimimizle, ISO standartları ve güncel mevzuat çerçevesinde, işletmelerin hem yasal uyumluluğunu sağlamalarına hem de operasyonel güvenliklerini maksimize etmelerine destek oluyoruz. Bu rehber, Güvenlik Raporu'nun tanımından başlayarak, hazırlanma süreçlerini, yasal zorunluluklarını ve sunduğu avantajları 2025 güncel bilgileriyle detaylandırmaktadır. Hedef kitlemiz, SEVESO kapsamındaki büyük endüstriyel kaza riski taşıyan tüm kuruluşların yetkilileri, İSG profesyonelleri ve ilgili tüm paydaşlardır.

Güvenlik Raporu Nedir?

Güvenlik Raporu, SEVESO BEKRA Yönetmeliği'ne tabi olan ve belirli miktarların üzerinde tehlikeli madde bulunduran işletmelerin hazırlamakla yükümlü olduğu, tesisin faaliyetlerinden kaynaklanabilecek büyük endüstriyel kaza risklerini değerlendiren ve bu riskleri kontrol altına almak için alınacak önlemleri detaylandıran kapsamlı bir dokümandır. 2025 yılı itibarıyla bu raporun amacı, yalnızca olası kazaları önlemek değil, aynı zamanda kazaların meydana gelmesi durumunda insan sağlığı, çevre ve mal varlığı üzerindeki olumsuz etkileri en aza indirmektir. Rapor, tehlikeli maddelerin tanımlanması, bu maddelerin depolanması, kullanılması ve taşınması sırasında ortaya çıkabilecek risk senaryolarının analizi, risk değerlendirmesi, önleyici ve azaltıcı tedbirler, acil durum planlama ve müdahale stratejileri gibi birçok kritik unsuru içermelidir. ISO 45001:2018 gibi uluslararası standartların ruhuna uygun olarak, risk yönetimini proaktif bir yaklaşımla ele alır.

Güvenlik Raporu Nasıl Hazırlanır?

Güvenlik Raporu'nun hazırlanması, çok disiplinli bir yaklaşım gerektiren karmaşık bir süreçtir. 2025 itibarıyla bu süreç, genellikle şu adımları izler:

• 1. Tesis ve Tehlikeli Maddelerin Tanımlanması: İşletmenin faaliyet gösterdiği alan, kullanılan veya depolanan tüm tehlikeli maddelerin (toksik, yanıcı, patlayıcı vb.) türleri, miktarları ve özellikleri belirlenir.
• 2. Risk Analizi ve Değerlendirmesi: Belirlenen tehlikeli maddelerin yayılımı, reaksiyonları ve olası kaza senaryoları (yangın, patlama, zehirli gaz sızıntısı vb.) detaylı olarak analiz edilir. Bu analizler, nicel ve nitel yöntemlerle risklerin ciddiyeti ve olasılığı belirlenerek yapılır. 2025'te kullanılan güncel risk değerlendirme modelleri (örneğin, HAZOP, FMEA, LOPA) tercih edilmelidir.
• 3. Önleyici ve Azaltıcı Tedbirlerin Belirlenmesi: Risk analizleri sonucunda tespit edilen tehlikeleri ortadan kaldırmak veya azaltmak için alınması gereken teknik, idari ve organizasyonel önlemler listelenir. Bu tedbirler, tasarım değişikliklerinden iş güvenliği prosedürlerine, kişisel koruyucu donanımlardan acil durum ekipmanlarına kadar geniş bir yelpazeyi kapsar.
• 4. Acil Durum Planlaması: Olası bir kaza durumunda devreye girecek acil durum planları (tahliye, ilk yardım, itfaiye ile koordinasyon, çevre kirliliğiyle mücadele vb.) detaylı olarak hazırlanır.
• 5. Raporun Yazılması ve Sunulması: Tüm analizler, değerlendirmeler ve planlar, mevzuata uygun bir formatta yazılarak yetkili mercilere (Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı vb.) sunulur.
• 6. Gözden Geçirme ve Güncelleme: Güvenlik Raporu, tesisin yapısında, kullanılan maddelerde veya proseslerde değişiklik olduğunda ve periyodik olarak (genellikle 5 yılda bir veya mevzuat gerektiren durumlarda daha sık) güncellenmelidir. 2025 itibarıyla bu güncelleme süreci daha dinamik hale gelmiştir.

Bu süreçte, ISO 45001 standardında belirtildiği gibi, çalışanların katılımı ve danışılması da büyük önem taşır.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Türkiye'de SEVESO BEKRA Yönetmeliği, büyük endüstriyel kaza risklerini yönetmek için kapsamlı bir yasal çerçeve sunmaktadır. 2025 yılı itibarıyla temel yasal zorunluluklar şunlardır:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: Genel iş sağlığı ve güvenliği prensiplerini belirler ve bu kanun, SEVESO BEKRA Yönetmeliği'nin temelini oluşturur.
• SEVESO Büyük Endüstriyel Kaza Riskinin Yönetimi Hakkında Yönetmelik (BEKRA): Bu yönetmelik, tehlikeli maddeleri belirli eşik değerlerin üzerinde bulunduran işletmeleri kapsar ve bu işletmelerin Güvenlik Raporu hazırlama, bildirimde bulunma, acil durum planları yapma gibi yükümlülüklerini detaylandırır.
• Diğer İlgili Mevzuat: Çevre mevzuatı, atık yönetimi, kimyasalların güvenli depolanması ve taşınması gibi konulardaki diğer yönetmelik ve tebliğler de Güvenlik Raporu'nun içeriğini etkiler.

Yönetmeliğe göre, “üst seviye” kapsamındaki işletmelerin Güvenlik Raporu hazırlaması zorunludur. Alt seviye kapsamındaki işletmeler için ise farklı yükümlülükler (örneğin, Güvenlik Bilgi Formu bulundurma) söz konusudur. Raporun hazırlanması ve sunulması için belirlenen süreler ve formatlar, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından denetlenir.

Kimler İçin Gereklidir?

Güvenlik Raporu, SEVESO BEKRA Yönetmeliği'nin belirlediği eşik değerlerin üzerinde tehlikeli madde bulunduran işletmeler için zorunludur. Bu işletmeler genellikle aşağıdaki kategorilere girer:

• Kimya Sanayi: Petrokimya tesisleri, gübre fabrikaları, ilaç üretim tesisleri, boya ve vernik üreticileri.
• Enerji Sektörü: Rafineriler, LPG depolama tesisleri, doğal gaz işleme tesisleri.
• Madencilik ve Metal Sanayi: Patlayıcı madde üretimi veya kullanımı, metal işleme tesisleri.
• Gıda ve Tarım Sektörü: Amonyak bazlı soğutma sistemleri kullanan büyük depolar, tarım ilaçları üreten veya depolayan işletmeler.
• Lojistik ve Depolama: Tehlikeli madde depolayan büyük antrepolar, limanlar.

Her işletmenin tehlikeli madde envanteri ve miktarları, SEVESO BEKRA Yönetmeliği'ndeki EK-I ve EK-II listeleri ile karşılaştırılarak, işletmenin hangi seviyede (alt seviye veya üst seviye) kapsama girdiğine karar verilir. Üst seviye kapsamındaki işletmeler için Güvenlik Raporu zorunluluğu bulunmaktadır.

Avantajları ve Faydaları

Güvenlik Raporu hazırlamak, sadece yasal bir zorunluluk olmanın ötesinde, işletmelere önemli avantajlar sağlar:

• Kaza Önleme ve Risk Azaltma: Kapsamlı risk analizleri sayesinde olası kazalar önceden tespit edilir ve önleyici tedbirler alınarak kaza olasılığı ve şiddeti azaltılır.
• Yasal Uyumluluk: Mevzuata tam uyum sağlayarak olası para cezaları ve yasal yaptırımlardan kaçınılır.
• Operasyonel Süreklilik: Olası kazaların önüne geçilmesi, üretim kesintilerini ve iş gücü kayıplarını engeller, operasyonel sürekliliği güvence altına alır.
• İtibar ve Güven: Güvenlik odaklı bir yaklaşım sergilemek, paydaşlar (müşteriler, yatırımcılar, kamuoyu) nezdinde işletmenin itibarını ve güvenilirliğini artırır.
• Çevre ve İnsan Sağlığının Korunması: Büyük endüstriyel kazaların önlenmesi, çevre kirliliğini ve insan sağlığına yönelik tehditleri ortadan kaldırır.
• Maliyet Tasarrufu: Kaza sonrası oluşabilecek temizlik, tazminat, onarım ve sigorta maliyetleri göz önüne alındığında, proaktif güvenlik önlemleri uzun vadede ciddi maliyet tasarrufu sağlar.
• ISO 45001 Entegrasyonu: Güvenlik Raporu hazırlama süreci, ISO 45001 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi'nin temel prensipleriyle uyumludur ve bu sistemin etkinliğini artırır.