Yalova Frekans ve Sonuç Analizi (FSA) Nedir ve SEVESO BEKRA'daki Yeri

Türkiye'nin önde gelen İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) uzmanları olarak, 2025 yılı itibarıyla SEVESO Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (SEVESO BEKRA) kapsamında büyük önem arz eden Frekans ve Sonuç Analizi (FSA) konusunu derinlemesine ele alıyoruz. FSA, potansiyel tehlikelerin meydana gelme sıklığı ile bu tehlikelerden kaynaklanabilecek zararın boyutunu sistematik bir şekilde değerlendiren kritik bir risk yönetimi aracıdır. Özellikle yüksek riskli endüstriyel tesisler için tasarlanan SEVESO BEKRA çerçevesinde, bu analizin doğru ve etkin bir şekilde yapılması, hem çalışanların hem de çevrenin güvenliğini sağlamanın yanı sıra yasal uyumluluk açısından da zorunludur. Bu rehber, FSA'nın tanımını, gerekliliğini, uygulama süreçlerini ve 2025 yılındaki güncel yaklaşımını detaylandırarak, işletmelerin risklerini proaktif bir şekilde yönetmelerine yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Hedef kitlemiz, SEVESO kapsamındaki tesislerin yöneticileri, İSG profesyonelleri ve risk yönetimi süreçlerinde yer alan tüm paydaşlardır.

Frekans ve Sonuç Analizi (FSA) Nedir?

Frekans ve Sonuç Analizi (FSA), bir riskin gerçekleşme olasılığı (frekans) ile gerçekleşmesi durumunda ortaya çıkacak olası zararın büyüklüğünü (sonuç) bir araya getirerek riskin seviyesini belirleyen kapsamlı bir analiz yöntemidir. SEVESO BEKRA kapsamında, bu analiz özellikle büyük endüstriyel kazaların önlenmesi ve etkilerinin azaltılması amacıyla tesislerde bulunan tehlikeli maddelerden kaynaklanabilecek potansiyel senaryoları değerlendirmek için kullanılır. FSA, sadece kazaların nedenlerini anlamakla kalmaz, aynı zamanda bu kazaların çevre, insan sağlığı ve işletme üzerindeki potansiyel etkilerini de nicel veya nitel olarak ölçer.

2025 Güncel Bilgiler ve Yaklaşım: 2025 itibarıyla FSA, sadece bir yasal gereklilik olmanın ötesinde, sürdürülebilir ve güvenli operasyonların temel taşı olarak görülmektedir. Yapay zeka destekli modellemeler, büyük veri analizleri ve gelişmiş simülasyon teknikleri, FSA'nın daha isabetli ve güncel verilerle yapılmasını sağlamaktadır. Ayrıca, küresel iklim değişikliği etkileri ve beklenmedik çevresel olaylar gibi yeni risk faktörleri de FSA'nın kapsamına dahil edilmektedir.

• Temel Bileşenler:
• Frekans (Olasılık): Belirli bir tehlikeli olayın belirli bir zaman dilimi içinde meydana gelme ihtimalidir. Bu, geçmiş verilere, istatistiklere, uzman görüşlerine ve benzer sistemlerin analizine dayanır.
• Sonuç (Şiddet/Etki): Tehlikeli bir olayın meydana gelmesi durumunda ortaya çıkabilecek zararın boyutudur. Bu, can kaybı, yaralanma, çevresel hasar, maddi kayıp, itibar kaybı gibi çeşitli şekillerde olabilir.
• Risk Matrisi: Frekans ve Sonuç Analizi genellikle bir risk matrisi kullanılarak görselleştirilir. Bu matris, farklı frekans ve sonuç seviyelerinin birleşiminden oluşan risk seviyelerini (düşük, orta, yüksek, kabul edilemez) gösterir.

Frekans ve Sonuç Analizi (FSA) Nasıl Çalışır?

Frekans ve Sonuç Analizi, adım adım ilerleyen sistematik bir süreçtir. Bu süreç, tesisin operasyonel yapısını, kullanılan tehlikeli maddeleri ve potansiyel kaza senaryolarını detaylı bir şekilde incelemeyi gerektirir.

Uygulama Süreci:

1. Tehlikelerin Tanımlanması: Tesisin faaliyetleri, kullanılan kimyasallar, ekipmanlar ve çevresel faktörler göz önünde bulundurularak tüm potansiyel tehlikeler belirlenir. SEVESO BEKRA kapsamında, özellikle tehlikeli maddelerin miktarı ve türü bu aşamada kritik öneme sahiptir.
2. Senaryo Geliştirme: Tanımlanan tehlikelerden kaynaklanabilecek olası kaza senaryoları (örneğin, sızıntı, yangın, patlama) detaylandırılır. Her senaryo için olası başlangıç olayları ve zincirleme reaksiyonlar analiz edilir.
3. Frekans Tahmini: Her bir senaryo için, geçmiş verilere, istatistiklere, endüstri standartlarına ve uzman değerlendirmelerine dayanarak meydana gelme olasılığı (frekans) tahmin edilir. Bu tahminler genellikle belirli bir zaman dilimi (örn. yılda bir kez, on yılda bir kez) üzerinden yapılır.
4. Sonuç Tahmini: Her senaryo için, meydana gelmesi durumunda ortaya çıkabilecek potansiyel zararın boyutu (sonuç) değerlendirilir. Bu, insan sağlığı üzerindeki etkiler (yaralanma, ölümcül durumlar), çevresel etkiler (hava kirliliği, su kirliliği), maddi hasar ve iş gücü kaybı gibi faktörleri içerebilir. Simülasyonlar ve modellemeler bu aşamada önemli rol oynar.
5. Risk Değerlendirmesi: Tahmin edilen frekans ve sonuç değerleri, bir risk matrisi veya benzeri bir araç kullanılarak bir araya getirilir ve risk seviyesi belirlenir.
6. Risk Yönetimi ve Azaltma: Belirlenen yüksek riskli senaryolar için riskleri kabul edilebilir seviyelere indirmek amacıyla kontrol önlemleri (teknik, idari, kişisel koruyucu önlemler) geliştirilir ve uygulanır.
7. Gözden Geçirme ve Güncelleme: FSA, tesisin işleyişindeki değişiklikler, yeni teknolojilerin kullanımı veya meydana gelen olaylar sonrasında düzenli olarak gözden geçirilmeli ve güncellenmelidir.

2025 Güncel Teknikler: Modern FSA uygulamaları, olasılık ve etki analizlerinde daha gelişmiş istatistiksel modeller, Monte Carlo simülasyonları, olay ağacı analizleri (ETA), arıza ağacı analizleri (FTA) ve tehlike ve operabilite çalışmaları (HAZOP) gibi yöntemleri entegre eder. Bu teknikler, belirsizlikleri daha iyi yönetmeye ve daha güvenilir sonuçlar elde etmeye olanak tanır.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

SEVESO BEKRA kapsamında Frekans ve Sonuç Analizi (FSA), yasal bir zorunluluktur ve işletmelerin bu yükümlülükleri yerine getirmeleri gerekmektedir. Türkiye'de bu düzenlemeler, Avrupa Birliği direktiflerinin uyumlaştırılmasıyla oluşturulmuş olup, güncel mevzuat çerçevesinde titizlikle uygulanmalıdır.

Temel Yasal Dayanaklar (2025 Güncel Durum):

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlerin genel iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini belirler. Risk değerlendirmesi, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemek için temel bir araç olarak ele alınır.
• SEVESO Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (Resmi Gazete Tarihi: 30.12.2017, Sayı: 30286): Bu yönetmelik, tehlikeli maddeleri belirli miktarların üzerinde bulunduran işletmeler için ek yükümlülükler getirir. Büyük endüstriyel kaza önleme politika belgesi, güvenlik raporu ve acil durum planlarının hazırlanması zorunluluğu bu yönetmelik kapsamında yer alır. Frekans ve Sonuç Analizi, bu belgelerin hazırlanmasında temel teşkil eder.
• Kimyasal Maddelerin Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik (KKDIK): Tehlikeli kimyasalların yönetimi ve risklerinin değerlendirilmesi ile ilgili düzenlemeler içerir.
• Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği: Çevresel risklerin değerlendirilmesi ve önlenmesi konusunda ilgili hükümleri barındırır.

2025 Yılı Mevzuat Güncellemeleri ve Beklentiler: 2025 yılı itibarıyla, mevzuat güncellemeleri genellikle teknolojik ilerlemelere, uluslararası standartlardaki değişimlere ve yaşanan büyük kazalardan çıkarılan derslere göre şekillenmektedir. Özellikle dijitalleşmenin ve veri analizi yeteneklerinin artmasıyla birlikte, risk değerlendirme raporlarının sunulma şekli ve içeriği daha detaylı ve şeffaf hale gelme eğilimindedir. Ayrıca, kaza senaryolarının değerlendirilmesinde iklim değişikliği gibi çevresel faktörlerin etkisinin daha fazla dikkate alınması beklenmektedir.

Kimler İçin Gereklidir?

Frekans ve Sonuç Analizi (FSA), öncelikli olarak SEVESO Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (SEVESO BEKRA) kapsamında değerlendirilen ve belirli miktarların üzerinde tehlikeli madde bulunduran işletmeler için zorunludur. Ancak, risk yönetimi prensipleri gereği, bu tür analizlerin potansiyel büyük kazalara maruz kalabilecek tüm endüstriyel tesisler için faydalı ve hatta gerekli olduğu kabul edilmektedir.

Hedef Kitle ve Tesisler (2025 Perspektifi):

• Kimya Sanayi Tesisleri: Petrokimya, ilaç, gübre, patlayıcı madde üretimi gibi alanlarda faaliyet gösteren işletmeler.
• Enerji Santralleri: Termik, nükleer santraller ve büyük depolama tesisleri.
• Madencilik ve Metal İşleme Tesisleri: Yüksek riskli kimyasalların kullanıldığı veya büyük depolama alanlarının bulunduğu tesisler.
• Depolama ve Lojistik Merkezleri: Büyük miktarlarda tehlikeli madde depolayan veya işleyen tesisler.
• Gazlaştırma ve Sıvılaştırma Tesisleri: LNG, LPG gibi tehlikeli gazların depolanması ve işlenmesi.
• Ulaşım Sektörü: Tehlikeli madde taşıyan büyük filolara sahip işletmeler.
• Diğer Yüksek Riskli Endüstriler: Orman ürünleri, kağıt, tekstil gibi endüstrilerde de tehlikeli kimyasalların yoğun kullanıldığı durumlarda FSA gerekebilir.

2025'te Genişleyen Kapsam: Günümüzde, sadece SEVESO BEKRA kapsamındaki tesisler değil, aynı zamanda tedarik zincirlerinin güvenliği, siber saldırı riskleri ve çevresel sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusunda, daha geniş bir yelpazedeki işletmelerin de benzer risk değerlendirme yöntemlerini benimsemesi teşvik edilmektedir. Özellikle tedarik zincirindeki kritik noktalarda meydana gelebilecek aksaklıkların etkilerini anlamak için FSA benzeri analizler önem kazanmaktadır.

Avantajları ve Faydaları

Frekans ve Sonuç Analizi (FSA), işletmeler için sadece yasal bir uyumluluk aracı olmanın ötesinde, bir dizi stratejik ve operasyonel avantaj sunar. Doğru uygulanan bir FSA, işletmelerin daha güvenli, daha verimli ve daha sürdürülebilir bir yapıya kavuşmasına yardımcı olur.

Ana Faydalar (2025 İtibarıyla Vurgulananlar):

• Kaza Önleme ve Zarar Azaltma: En temel faydası, potansiyel büyük kazaları ve olumsuz sonuçlarını önlemeye yönelik etkili stratejiler geliştirmektir. Bu, hem insan hayatını kurtarır hem de çevresel ve maddi zararları minimize eder.
• Yasal Uyumluluk ve İtibar: SEVESO BEKRA gibi yönetmeliklere uyum, işletmelerin yasal yaptırımlardan kaçınmasını sağlar. Ayrıca, güvenli bir işletme imajı, hem müşteriler hem de yatırımcılar nezdinde itibar artışı sağlar.
• Operasyonel Süreklilik: Büyük kazaların önlenmesi, işletmenin kesintisiz faaliyet göstermesini sağlar. Kaza sonrası operasyonel duruşlar, üretim kayıpları ve yeniden yapılanma maliyetleri önemli ölçüde azalır.
• Maliyet Optimizasyonu: Proaktif risk yönetimi, uzun vadede kaza maliyetlerini (hasar onarımı, tazminatlar, sigorta primleri, üretim kaybı) önemli ölçüde azaltır. Güvenlik yatırımları, olası zararlarla karşılaştırıldığında daha ekonomiktir.
• Karar Destek Aracı: FSA, yöneticilere hangi risklerin öncelikli olduğunu ve hangi önlemlerin en etkili olacağını belirlemede bilimsel bir temel sunar. Bu, kaynakların daha verimli kullanılmasına olanak tanır.
• Çalışan Motivasyonu ve Güvenliği Kültürü: İşletmenin çalışanlarının güvenliğine verdiği önem, motivasyonu artırır ve güçlü bir güvenlik kültürü oluşturulmasına katkı sağlar.
• Çevresel Koruma: Büyük endüstriyel kazaların çevre üzerindeki yıkıcı etkilerini önleyerek, doğal kaynakların ve ekosistemlerin korunmasına yardımcı olur.

2025'te Eklenen Değerler: Günümüzde FSA'nın faydalarına, dijital dönüşümün getirdiği veri analizi yetenekleri, yapay zeka destekli öngörücü bakım ve proaktif güvenlik izleme sistemleri gibi unsurlar eklenmiştir. Bu gelişmeler, risklerin daha erken tespit edilmesini ve önleyici tedbirlerin daha hızlı alınmasını sağlamaktadır.