Ardahan ISO 14064‑1 Hesaplama: Sürdürülebilirlik ve İklim Değişikliği Yönetimi

Günümüzün küresel ekonomik ve ekolojik dengeleri göz önüne alındığında, sürdürülebilirlik ve iklim değişikliği ile mücadele artık bir seçenek değil, bir zorunluluk haline gelmiştir. Özellikle işletmeler için, çevresel etkilerini doğru bir şekilde ölçmek, yönetmek ve raporlamak, hem yasal uyumluluk hem de marka itibarı açısından kritik önem taşımaktadır. Bu noktada, ISO 14064‑1 hesaplama standardı, kuruluşların sera gazı emisyonlarını nicel olarak belirlemeleri, raporlamaları ve doğrulamaları için uluslararası kabul görmüş bir çerçeve sunmaktadır. 2025 yılı itibarıyla bu standardın önemi daha da artmakta, mevzuat değişiklikleri ve paydaş beklentileri doğrultusunda işletmeleri daha şeffaf ve sorumlu olmaya teşvik etmektedir. Bu rehber, ISO 14064‑1 hesaplama sürecinin derinliklerine inerek, tanımından uygulamasına, yasal gerekliliklerinden faydalarına kadar tüm yönlerini 2025 güncel bilgileriyle ele almaktadır. İşletmenizin sürdürülebilirlik yolculuğunda sağlam adımlar atması ve iklim değişikliğiyle mücadeleye aktif katkı sağlaması için ihtiyacınız olan tüm bilgileri bulacaksınız.

ISO 14064‑1 Hesaplama Nedir?

ISO 14064‑1, kuruluşların sera gazı (SG) emisyonlarını ve uzaklaştırmalarını nicel olarak belirlemek, izlemek ve raporlamak için uluslararası alanda kabul görmüş bir standarttır. Bu standart, bir kuruluşun faaliyetlerinden kaynaklanan toplam sera gazı emisyonlarını ve uzaklaştırmalarını kapsayan bir sera gazı envanteri oluşturulması için bir çerçeve sağlar. 2025 itibarıyla, bu hesaplama, işletmelerin karbon ayak izlerini anlamaları ve azaltma stratejileri geliştirmeleri için temel bir araçtır. Hesaplama, üç ana kapsam (Scope) üzerinden yapılır:

• Kapsam 1 (Doğrudan Emisyonlar): Kuruluşun sahip olduğu veya kontrol ettiği kaynaklardan doğrudan yayılan emisyonlardır. Örnekler arasında tesislerdeki yakıt yakma, şirket araçlarının egzoz emisyonları ve endüstriyel süreçlerden kaynaklanan emisyonlar yer alır.
• Kapsam 2 (Dolaylı Enerji Emisyonları): Kuruluşun kullandığı elektrik, ısı veya buhar gibi enerjinin üretimi sırasında ortaya çıkan dolaylı emisyonlardır.
• Kapsam 3 (Diğer Dolaylı Emisyonlar): Kuruluşun değer zincirinde meydana gelen, ancak doğrudan kontrolünde olmayan diğer tüm dolaylı emisyonlardır. Bu kapsam, tedarik zinciri, çalışanların ulaşımı, ürünlerin kullanımı ve bertarafı, iş seyahatleri gibi çok geniş bir alanı kapsar ve genellikle en karmaşık hesaplama gerektiren kısımdır.

2025 itibarıyla, Kapsam 3 emisyonlarının raporlanması giderek daha fazla önem kazanmakta ve paydaşlar tarafından daha şeffaf bir şekilde talep edilmektedir. ISO 14064‑1, bu karmaşık emisyonları sistematik bir şekilde ele almak için metodolojiler ve prensipler sunar.

ISO 14064‑1 Hesaplama Nasıl Çalışır?

ISO 14064‑1 hesaplama süreci, bir dizi sistematik adımdan oluşur ve 2025 itibarıyla bu adımların doğruluğu ve şeffaflığı daha da kritik hale gelmiştir:

1. Envanter Sınırlarının Belirlenmesi: Kuruluşun hangi faaliyetlerinin, tesislerinin ve emisyon kaynaklarının envantere dahil edileceği netleştirilir. Bu, organizasyonel sınırlar (örneğin, mali kontrol, hisse senedi sahipliği) ve operasyonel sınırlar (hangi emisyon kaynaklarının dahil edileceği) dikkate alınarak yapılır.
2. Emisyon Kaynaklarının Tanımlanması: Belirlenen sınırlar dahilindeki tüm sera gazı emisyon kaynakları tespit edilir. Bu, her bir kapsam için ayrı ayrı yapılır.
3. Veri Toplama: Her bir emisyon kaynağı için ilgili aktivite verileri (örneğin, yakıt tüketimi, elektrik tüketimi, seyahat mesafeleri) toplanır. 2025 itibarıyla, veri toplama süreçlerinin dijitalleştirilmesi ve otomasyonu yaygınlaşmaktadır.
4. Emisyon Faktörlerinin Seçimi: Toplanan aktivite verileri, ilgili sera gazı emisyon faktörleri (örneğin, kilogram CO2 eşdeğeri / birim yakıt) ile çarpılarak emisyon miktarları hesaplanır. Bu faktörler, uluslararası kabul görmüş veri tabanlarından (örneğin, IPCC, EPA, ulusal veri tabanları) elde edilir.
5. Emisyonların Hesaplanması: Her bir emisyon kaynağı ve her bir sera gazı (CO2, CH4, N2O vb.) için emisyon miktarları hesaplanır ve tüm sera gazları CO2 eşdeğerine (CO2e) dönüştürülerek toplam sera gazı envanteri oluşturulur.
6. Raporlama: Hesaplanan emisyonlar, belirlenen standartlara uygun olarak raporlanır. Rapor, metodolojiyi, kullanılan verileri, varsayımları ve hesaplama sonuçlarını içermelidir. 2025 itibarıyla, çevrimiçi raporlama platformları ve standart şablonlar kullanımı yaygınlaşmaktadır.

Tablo 1: Kapsamların Karşılaştırılması (2025 Güncel Durum)

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Türkiye'de ve dünya genelinde sürdürülebilirlik ve iklim değişikliği ile ilgili yasal düzenlemeler giderek sıkılaşmaktadır. 2025 itibarıyla, birçok ülke ve sektör için sera gazı emisyonlarının raporlanması yasal bir zorunluluk haline gelmiştir. Türkiye'de, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun genel çerçevesi, işyerlerinin çevresel etkilerini de dolaylı olarak kapsayabilirken, doğrudan sera gazı emisyonlarına yönelik düzenlemeler Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülmektedir. Özellikle, büyük sanayi kuruluşları ve enerji yoğun sektörler için emisyon raporlama yükümlülükleri bulunmaktadır. 2025 ve sonrası için beklenen güncellemeler arasında, emisyon ticaret sistemlerinin (ETS) yaygınlaşması, karbon vergilerinin getirilmesi ve daha sıkı raporlama standartları yer almaktadır. Ayrıca, uluslararası anlaşmalar ve Birleşmiş Milletler'in Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA) da bu yasal çerçeveyi şekillendirmektedir.

Mevzuat Özetleri (2025 Hedefli):

• Ulusal Emisyon Ticaret Sistemi (Beklenen): Büyük emisyon yayıcılar için belirli bir kota dahilinde emisyon alım satımı.
• Sera Gazı Emisyon Raporlama Yükümlülükleri: Belirli eşik değerlerin üzerindeki kuruluşlar için yıllık raporlama zorunluluğu.
• yeşil finansman ve sürdürülebilirlik raporlaması (SRD benzeri düzenlemeler): Yatırımcıların ve finans kuruluşlarının talepleri doğrultusunda sürdürülebilirlik performansının raporlanması.

Kimler İçin Gereklidir?

ISO 14064‑1 hesaplama, sadece büyük sanayi kuruluşları için değil, iklim değişikliğiyle mücadelede sorumluluk almak isteyen her ölçekteki kuruluş için gereklidir. 2025 itibarıyla bu gereklilik daha da genişlemektedir:

• Büyük Sanayi Kuruluşları: Yüksek enerji tüketimi ve emisyon potansiyeli nedeniyle yasal raporlama yükümlülükleri.
• Enerji Sektörü Şirketleri: Enerji üretimi ve tüketiminin doğrudan emisyona yol açması.
• Ulaşım ve Lojistik Firmaları: Filo emisyonları ve operasyonel etkiler.
• Kamu Kuruluşları ve Belediyeler: Kentsel hizmetlerin çevresel ayak izinin yönetimi.
• Tedarik Zinciri Yönetimi Yapan Şirketler: Tedarikçilerinin emisyonlarını da dikkate alma ihtiyacı.
• Çevresel Sürdürülebilirlik Hedefleri Olan Tüm Kuruluşlar: Marka itibarı, paydaş beklentileri ve rekabet avantajı için.

Özellikle uluslararası pazarda faaliyet gösteren veya tedarik zincirinde yer alan şirketler için, ISO 14064‑1 sertifikasyonu veya uyumluluğu, iş ortakları ve müşteriler tarafından aranılan bir özellik haline gelmektedir.

Avantajları ve Faydaları

ISO 14064‑1 hesaplama ve yönetimi, kuruluşlara önemli avantajlar sağlar:

• Maliyet Tasarrufu: Enerji verimliliğini artırarak ve atıkları azaltarak operasyonel maliyetlerde düşüş sağlar.
• Yasal Uyumluluk: Mevcut ve gelecekteki çevresel düzenlemelere uyumu kolaylaştırır.
• İtibar ve Marka Değeri: Çevreye duyarlı bir kuruluş imajı yaratarak müşteri sadakatini ve marka değerini artırır.
• Yatırımcı İlişkileri: Sürdürülebilirlik odaklı yatırımcılar için cazip bir profil sunar.
• Risk Yönetimi: İklim değişikliğiyle ilişkili fiziksel ve düzenleyici riskleri daha iyi yönetmeye yardımcı olur.
• Rekabet Avantajı: Sürdürülebilirlik konusunda öncü olan şirketler, pazarda farklılaşır ve rekabet avantajı elde eder.
• İnovasyon: Daha yeşil teknolojilere ve süreçlere yatırım yapma motivasyonu yaratır.

2025 itibarıyla, bu avantajlar sadece çevresel değil, aynı zamanda finansal ve stratejik başarı için de kritik birer unsur olarak kabul edilmektedir.