Çorum Sera Gazı Emisyon Envanteri (Scope 1-2-3): Sürdürülebilirlik ve İklim Değişikliği İçin Kapsamlı Rehber 2025

Günümüzün en kritik konularından biri olan iklim değişikliği, sürdürülebilirlik çabalarının merkezine oturmuştur. Bu çerçevede, işletmelerin çevresel ayak izlerini anlamaları ve azaltmaları büyük önem taşımaktadır. İşte tam bu noktada, Sera Gazı Emisyon Envanteri (Scope 1-2-3), kurumların sera gazı emisyonlarını sistematik bir şekilde ölçmelerini, raporlamalarını ve yönetmelerini sağlayan temel bir araç haline gelmiştir. 2025 yılı itibarıyla, küresel ve ulusal düzeyde sürdürülebilirlik raporlaması ve iklim değişikliğiyle mücadeledeki yasal düzenlemeler daha sıkı hale gelmekte, bu da işletmeleri emisyonlarını şeffaf bir şekilde ortaya koymaya zorlamaktadır. Bu kapsamlı rehber, size sera gazı emisyon envanterinin ne olduğunu, neden kritik olduğunu, 2025 yılındaki güncel durumu, yasal zorunlulukları, uygulama süreçlerini ve işletmeniz için sunduğu avantajları detaylı bir şekilde sunacaktır. Amacımız, işletmenizin sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmasına ve iklim değişikliğiyle mücadelede aktif rol almasına yardımcı olmaktır.

Sera Gazı Emisyon Envanteri (Scope 1-2-3) Nedir?

Sera Gazı Emisyon Envanteri, bir kuruluşun belirli bir zaman dilimi (genellikle bir takvim yılı) boyunca doğrudan ve dolaylı olarak atmosfere saldığı sera gazlarının miktarını belgeleyen kapsamlı bir raporlama sistemidir. Bu envanter, uluslararası kabul görmüş standartlara göre üç ana kapsama (Scope) ayrılır:

• Scope 1: Doğrudan Emisyonlar: Kuruluşun kontrolü altındaki veya mülkiyetindeki kaynaklardan kaynaklanan emisyonlardır. Örnekler arasında tesislerde yakılan yakıtlar (kazanlar, fırınlar), şirket araçlarının yakıt tüketimi ve üretim süreçlerindeki kimyasal reaksiyonlar yer alır.
• Scope 2: Dolaylı Emisyonlar (Enerji Kaynaklı): Kuruluşun tükettiği elektriğin, buharın, ısının veya soğutmanın üretimi sırasında ortaya çıkan emisyonlardır. Kuruluşun doğrudan kontrolünde olmasa da, enerji tedarikçisinin emisyonlarından kaynaklanır.
• Scope 3: Diğer Dolaylı Emisyonlar: Kuruluşun değer zincirinde yer alan ancak doğrudan kontrolü veya mülkiyetinde olmayan tüm diğer dolaylı emisyonları kapsar. Bu, en geniş ve en karmaşık kapsamdır ve tedarik zinciri (satın alınan mallar ve hizmetler), çalışanların işe gidiş-gelişleri, ürünlerin kullanımı ve bertarafı, iş seyahatleri, atık yönetimi gibi birçok kalemi içerebilir.

2025 Güncel Durum: 2025 itibarıyla, Scope 3 emisyonlarının raporlanması, küresel sürdürülebilirlik standartları ve yatırımcı beklentileri doğrultusunda giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Birçok büyük şirket ve uluslararası kuruluş, değer zincirindeki emisyonları şeffaf bir şekilde raporlamayı zorunlu hale getirmektedir. Bu durum, tedarikçileri de kendi emisyonlarını yönetmeye teşvik etmektedir.

Sera Gazı Emisyon Envanteri (Scope 1-2-3) Nasıl Çalışır?

Sera Gazı Emisyon Envanteri oluşturma süreci, sistematik bir veri toplama, hesaplama ve raporlama metodolojisine dayanır. Genel adımlar şunlardır:

1. Kapsam Belirleme: Hangi Scope'ların kapsama dahil edileceği ve emisyon kaynaklarının tanımlanması.
2. Veri Toplama: Her bir emisyon kaynağı için ilgili verilerin (yakıt tüketimi, enerji tüketimi, satın alma miktarları, seyahat verileri vb.) toplanması. Bu, muhasebe kayıtları, faturalar, anketler ve operasyonel veriler aracılığıyla yapılır.
3. Emisyon Faktörlerinin Belirlenmesi: Toplanan aktivite verilerinin, ilgili sera gazı emisyon faktörleriyle (örneğin, 1 litre benzin yandığında çıkan CO2 miktarı) çarpılarak emisyon miktarının hesaplanması. Uluslararası kabul görmüş veri tabanları ve standartlar (örneğin, IPCC, GHG Protocol) kullanılır.
4. Hesaplama: Scope 1, Scope 2 ve Scope 3 emisyonlarının ayrı ayrı ve toplam olarak hesaplanması.
5. Raporlama: Hesaplanan emisyonların, belirlenen standartlara uygun olarak raporlanması. Bu raporlar, çevresel etkileri anlamak, hedefler belirlemek ve paydaşlarla şeffaf bir iletişim kurmak için kullanılır.

2025 Güncel Bilgiler: 2025 yılında, veri toplama ve hesaplama süreçlerinde dijitalleşme ve otomasyon araçlarının kullanımı artmaktadır. Yapay zeka destekli platformlar, veri doğruluğunu artırmakta ve raporlama süreçlerini hızlandırmaktadır. Ayrıca, çeşitli sektörlere özel rehberler ve hesaplama araçları da yaygınlaşmaktadır.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Türkiye'de ve uluslararası alanda, sera gazı emisyonlarının raporlanmasına yönelik yasal düzenlemeler giderek artmaktadır. Bu düzenlemeler, işletmeleri çevresel sorumluluklarını yerine getirmeye teşvik etmektedir.

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: Doğrudan sera gazı emisyonlarını hedeflemese de, işverenlerin çalışanların sağlığını ve güvenliğini koruma yükümlülüğü, çevresel risklerin de yönetilmesini gerektirir. İklim değişikliğinin olumsuz etkileri (aşırı hava olayları, hava kirliliği vb.) iş sağlığı ve güvenliği risklerini artırabilir.
• Ulusal ve Uluslararası İklim Değişikliği Politikaları: Türkiye, Paris Anlaşması gibi uluslararası anlaşmalar kapsamında emisyon azaltım taahhütlerinde bulunmaktadır. Bu taahhütler, ulusal mevzuatta çeşitli düzenlemelerin yapılmasını gerektirmektedir.
• Enerji Verimliliği ve Çevre Mevzuatı: Çeşitli yönetmelikler, enerji yoğun işletmelerin enerji tüketimlerini ve emisyonlarını izlemelerini ve raporlamalarını zorunlu kılabilir.
• Paydaş Beklentileri: Yatırımcılar, müşteriler ve tedarik zinciri ortakları, işletmelerden giderek daha fazla çevresel şeffaflık ve sürdürülebilirlik performansı talep etmektedir.

2025 Güncel Mevzuat: 2025 yılı itibarıyla, Türkiye'de büyük ölçekli sanayi kuruluşları için zorunlu karbon emisyon raporlaması ve belirli eşikleri aşan işletmeler için kapsamlı sürdürülebilirlik raporlaması gibi düzenlemelerin daha net bir şekilde yürürlüğe girmesi beklenmektedir. Avrupa Birliği'nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM) gibi uygulamalar da Türk ihracatçıları için emisyon raporlamasını dolaylı olarak zorunlu hale getirmektedir.

Kimler İçin Gereklidir?

Sera Gazı Emisyon Envanteri, sadece büyük sanayi kuruluşları için değil, aynı zamanda iklim değişikliğiyle mücadeleye katkıda bulunmak ve sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmak isteyen her ölçekteki işletme için değerlidir. Temel olarak aşağıdaki gruplar için gereklilik ve fayda söz konusudur:

• Büyük ve Orta Ölçekli Sanayi Kuruluşları: Yasal düzenlemeler gereği raporlama yükümlülüğü altında olabilirler.
• Enerji Yoğun Sektörlerdeki İşletmeler: Üretim süreçleri enerjiye dayalı olanlar.
• Küresel Tedarik Zincirlerinde Yer Alan Firmalar: Uluslararası müşterilerin veya ana tedarikçilerin çevresel performans beklentilerini karşılamak için.
• Yatırımcı İlişkileri Yöneten Şirketler: Sürdürülebilirlik odaklı yatırımcıların ilgisini çekmek ve fon sağlamak için.
• Kurumsal Sosyal Sorumluluk (KSS) ve Sürdürülebilirlik Hedefleri Olan İşletmeler: Çevresel etkilerini ölçmek ve azaltmak isteyen her türlü kuruluş.
• Kamu Kurumları ve Belediyeler: Kamu hizmetlerinin çevresel etkilerini yönetmek ve sürdürülebilir kalkınma hedeflerini desteklemek için.

Avantajları ve Faydaları

Sera Gazı Emisyon Envanteri oluşturmak ve bu verileri etkin bir şekilde yönetmek, işletmelere önemli stratejik ve operasyonel avantajlar sağlar:

• Maliyet Tasarrufu: Enerji verimliliği iyileştirmeleri ve kaynakların daha etkin kullanımı yoluyla operasyonel maliyetleri düşürür.
• Risk Yönetimi: Gelecekteki düzenlemelere uyum sağlama, karbon fiyatlandırması ve iklimle ilişkili fiziksel risklere karşı hazırlıklı olma imkanı sunar.
• İtibar ve Marka Değeri Artışı: Çevresel sorumluluk bilinci yüksek bir şirket imajı oluşturarak müşteri sadakatini ve marka değerini yükseltir.
• Rekabet Avantajı: Sürdürülebilirlik konusunda öncü olan işletmeler, yeni pazarlara erişim sağlayabilir ve yatırımcılar için daha cazip hale gelebilir.
• Yenilikçilik ve Verimlilik: Emisyonları azaltma çabaları, süreç iyileştirmelerini ve yenilikçi çözümlerin geliştirilmesini teşvik eder.
• Paydaş İlişkilerinin Güçlenmesi: Yatırımcılar, müşteriler, çalışanlar ve kamuoyu ile olan ilişkilerde şeffaflık ve güveni artırır.
• Yasal Uyumluluk: Mevcut ve gelecekteki yasal düzenlemelere uyum sağlayarak olası cezai yaptırımlardan kaçınmayı sağlar.

2025 Güncel Faydalar: 2025 itibarıyla, sürdürülebilirlik raporlaması sadece bir tercih değil, birçok sektörde bir zorunluluk haline gelmektedir. Tedarik zinciri boyunca sürdürülebilirlik beklentilerinin artması, emisyon envanterini daha da kritik bir hale getirmektedir. Ayrıca, yeşil finansman ve sürdürülebilirlik odaklı yatırım fonlarına erişim, güçlü bir emisyon envanterine sahip olmayı gerektirmektedir.