Malatya ISO 14067 Ürün Karbon Ayak İzi: Sürdürülebilirlik ve İklim Değişikliği Yönetimi 2025

Günümüzün küresel ekonomik ve çevresel manzarasında, sürdürülebilirlik artık bir tercih değil, bir zorunluluk haline gelmiştir. İklim değişikliğinin etkileri giderek daha belirgin hale gelirken, işletmelerin çevresel ayak izlerini anlamaları ve yönetmeleri kritik önem taşımaktadır. Bu bağlamda, ISO 14067 Ürün Karbon Ayak İzi standardı, ürünlerin veya hizmetlerin yaşam döngüsü boyunca yaydığı sera gazı emisyonlarını ölçmek ve raporlamak için küresel bir çerçeve sunmaktadır. 2025 yılı itibarıyla bu standart, sadece çevresel sorumluluk bilincini değil, aynı zamanda rekabet avantajını ve pazar erişimini de doğrudan etkileyen stratejik bir araç olarak öne çıkmaktadır. Bu rehber, ISO 14067 standardının ne olduğunu, neden önemli olduğunu, nasıl uygulanacağını ve 2025 itibarıyla Türkiye'deki işletmeler için sunduğu fırsatları detaylı bir şekilde ele alacaktır.

ISO 14067 Ürün Karbon Ayak İzi Nedir?

ISO 14067:2018 standardı, bir ürünün veya hizmetin yaşam döngüsü boyunca ortaya çıkan toplam sera gazı (GHG) emisyonlarını ve uzaklaştırmalarını nicel olarak belirlemek ve raporlamak için uluslararası kabul görmüş bir çerçeve sunar. Bu standarda göre 'ürün', herhangi bir mal veya hizmet anlamına gelir. Karbon ayak izi ise, bir ürünün veya hizmetin tüm yaşam döngüsü aşamaları boyunca saldığı veya uzaklaştırdığı toplam sera gazı miktarının karbondioksit eşdeğeri (CO2e) cinsinden ifadesidir. Bu yaşam döngüsü, hammaddenin çıkarılmasından üretimine, kullanımından bertarafına kadar tüm aşamaları kapsar.

2025 Güncel Durum ve Önemi: 2025 yılı itibarıyla, küresel tedarik zincirlerinde ve tüketici tercihlerinde çevresel şeffaflık ve hesap verebilirlik beklentisi artmıştır. Birçok uluslararası şirket, tedarikçilerinden ürünlerinin karbon ayak izini raporlamalarını talep etmektedir. Ayrıca, bazı ülkelerde ve bölgelerde karbon vergileri ve emisyon ticaret sistemleri gibi düzenlemeler gelişmekte olup, bu da ürün karbon ayak izi bilgisini yasal bir gereklilik haline getirme potansiyeli taşımaktadır. ISO 14067, işletmelere bu değişen dinamiklere uyum sağlama, çevresel performanslarını iyileştirme ve paydaşlarına güvenilir bilgi sunma imkanı tanır.

Yaşam Döngüsü Kapsamı:

• Hammadde Elde Etme: Doğal kaynakların çıkarılması, işlenmesi.
• Üretim: Fabrikasyon süreçleri, enerji tüketimi, atık yönetimi.
• Dağıtım ve Lojistik: Taşıma, depolama.
• Kullanım: Ürünün nihai tüketici tarafından kullanımı sırasındaki enerji tüketimi veya emisyonları.
• Bertaraf: Ürün ömrünü tamamladığında geri dönüşüm, yakma veya gömme süreçleri.

ISO 14067 Ürün Karbon Ayak İzi Nasıl Hesaplanır ve Uygulanır?

ISO 14067 standardının uygulanması, sistematik bir yaşam döngüsü değerlendirmesi (LCA) sürecini gerektirir. Bu süreç genel hatlarıyla şu adımları içerir:

1. Hedef ve Kapsamın Belirlenmesi: Hangi ürün veya hizmetin karbon ayak izinin hesaplanacağı, yaşam döngüsü aşamalarının (sistem sınırları) ve fonksiyonel birimin (örneğin, 1 kg ürün, 1 saatlik hizmet) net olarak tanımlanması.
2. Veri Toplama: Belirlenen yaşam döngüsü aşamaları için sera gazı emisyonlarına neden olan tüm faaliyetlere ilişkin nicel verilerin toplanması. Bu veriler, doğrudan ölçümlerden, tedarikçi bilgilerinden veya güvenilir veri tabanlarından elde edilebilir.
3. Emisyonların Hesaplanması: Toplanan verilerin, uygun emisyon faktörleri kullanılarak karbondioksit eşdeğerine (CO2e) dönüştürülmesi.
4. Yorumlama: Hesaplanan sonuçların, belirlenen hedef ve kapsam çerçevesinde yorumlanması, emisyonların en çok hangi aşamalardan kaynaklandığının belirlenmesi.
5. Raporlama ve Doğrulama: Elde edilen sonuçların, ISO 14067 standardına uygun olarak şeffaf ve anlaşılır bir şekilde raporlanması. Bağımsız bir üçüncü taraf tarafından doğrulama, raporun güvenilirliğini artırır.

2025 İtibarıyla Veri Yönetimi ve Teknolojiler: 2025'te, veri toplama ve analiz süreçlerinde gelişmiş yazılımlar ve dijital platformlar daha yaygın hale gelecektir. Bulut tabanlı LCA araçları, tedarik zinciri boyunca veri paylaşımını kolaylaştıracak ve hesaplama süreçlerini otomatikleştirecektir. Yapay zeka ve makine öğrenmesi algoritmaları, veri analizi ve emisyon tahminlerinde daha hassas sonuçlar elde edilmesine yardımcı olacaktır.

2025'te ISO 14067'nin Yasal Zorunlulukları ve Mevzuat Gelişmeleri

Türkiye'de şu an itibarıyla ISO 14067 ürün karbon ayak izinin doğrudan ve genel bir yasal zorunluluğu bulunmamaktadır. Ancak, bu durum hızla değişmektedir. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) ve Paris Anlaşması gibi uluslararası anlaşmaların bir sonucu olarak, ülkeler sera gazı emisyonlarını azaltma taahhütlerini yerine getirmek için ulusal mevzuatlarını güncellemektedir.

2025 ve Ötesinde Beklenen Gelişmeler:

• Avrupa Birliği Yeşil Mutabakatı Etkileri: Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM) gibi düzenlemeler, Türkiye'nin AB'ye ihraç ettiği ürünler için karbon maliyetlerini gündeme getirmektedir. Bu durum, ISO 14067 gibi standartların dolaylı bir zorunluluk haline gelmesine neden olmaktadır.
• Ulusal Emisyon Ticaret Sistemi Hazırlıkları: Türkiye'nin de bir emisyon ticaret sistemi kurma çalışmaları devam etmektedir. Bu sistem, belirli sektörlerdeki işletmeleri emisyonlarını raporlamaya ve sınırlandırmaya zorlayabilir.
• Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlaması: Büyük ölçekli şirketler için sürdürülebilirlik raporlaması yükümlülüklerinin artması beklenmektedir. Bu raporlamalar, ürün karbon ayak izi verilerini içerebilir.
• Tüketici ve Yatırımcı Talepleri: Çevresel, Sosyal ve Yönetişim (ESG) faktörlerine duyarlılık artan tüketici ve yatırımcı kitlesi, şirketleri gönüllü olarak ISO 14067 gibi standartlara uyum sağlamaya teşvik etmektedir.

Mevcut Yasal Çerçeve (2025 Güncel):

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: Doğrudan ürün karbon ayak izini kapsamamasa da, genel iş sağlığı ve güvenliği ile çevresel risklerin yönetimi çerçevesinde, işletmelerin çevresel etkilerini azaltma sorumluluğunu dolaylı olarak destekler.
• Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Yönetmeliği: Büyük ölçekli projeler için çevresel etkilerin değerlendirilmesini zorunlu kılar. Ürün bazında olmasa da, üretim süreçlerinin çevresel etkilerini ele alır.
• Atık Yönetimi Yönetmelikleri: Ürünlerin kullanım ömrü sonu yönetimi ile ilgili düzenlemeler, yaşam döngüsü değerlendirmesinin bir parçasıdır.

ISO 14067 Ürün Karbon Ayak İzi Kimler İçin Gereklidir?

ISO 14067 standardı, ürünlerinin çevresel etkilerini ölçmek ve yönetmek isteyen her türlü işletme için faydalı ve giderek daha da gerekli hale gelmektedir. Özellikle aşağıdaki gruplar için önceliklidir:

• Üreticiler ve İmalatçılar: Ürünlerinin üretim süreçlerinden kaynaklanan emisyonları azaltmak ve pazarda rekabet avantajı elde etmek isteyen firmalar.
• İhracat Yapan Şirketler: Özellikle Avrupa Birliği pazarına ürün satan ve CBAM gibi düzenlemelerden etkilenebilecek firmalar.
• Tedarik Zinciri Yönetimi Yapan Şirketler: Kendi karbon ayak izlerini azaltmak amacıyla tedarikçilerinden de çevresel performans talep eden büyük ölçekli firmalar.
• Perakendeciler ve Markalar: Kendi markaları altında satılan ürünlerin çevresel etkileri konusunda şeffaf olmak isteyen ve tüketici taleplerine yanıt veren şirketler.
• Hizmet Sağlayıcıları: Sundukları hizmetlerin yaşam döngüsü boyunca ortaya çıkan emisyonları anlamak ve azaltmak isteyen kuruluşlar.
• Kamu Kurumları ve Belediyeler: Sürdürülebilir satın alma politikaları geliştiren ve çevresel etkiyi gözeten kurumlar.
• Gönüllülük Esasıyla Hareket Eden Şirketler: Kurumsal sosyal sorumluluklarını yerine getirmek, marka itibarını güçlendirmek ve çevresel liderlik göstermek isteyen firmalar.

2025'te Sektörel Odaklanma: Otomotiv, tekstil, gıda, ambalaj, elektronik ve inşaat gibi yüksek emisyon potansiyeli olan sektörler, ISO 14067'yi benimseme konusunda daha fazla baskı altında olacaktır.

ISO 14067 Ürün Karbon Ayak İzi'nin Avantajları ve Faydaları

ISO 14067 ürün karbon ayak izi standardının uygulanması, işletmelere hem çevresel hem de ticari açıdan önemli faydalar sağlar:

• Çevresel Performansın İyileştirilmesi: En yüksek emisyon kaynaklarının belirlenmesini sağlayarak, kaynak verimliliğini artırma ve emisyon azaltma stratejileri geliştirme imkanı sunar.
• Maliyet Tasarrufu: Enerji ve hammadde verimliliğinin artırılması, atıkların azaltılması yoluyla operasyonel maliyetlerde düşüş sağlar.
• Pazar Erişimi ve Rekabet Gücü: Çevreye duyarlı tüketicilerin ve uluslararası alıcıların beklentilerini karşılayarak yeni pazarlara erişimi kolaylaştırır ve rekabet avantajı sağlar.
• Marka İtibarı ve Kurumsal Kimlik: Çevresel sorumluluk bilincini göstererek marka değerini yükseltir ve paydaşlar nezdinde güven oluşturur.
• Yasal Uyumluluk ve Geleceğe Hazırlık: Gelişmekte olan ulusal ve uluslararası çevre mevzuatlarına uyumu kolaylaştırır, gelecekteki olası zorunluluklara karşı hazırlıklı olmayı sağlar.
• Yenilikçilik ve Sürdürülebilir Tasarım: Ürün tasarımında ve geliştirme süreçlerinde çevresel etkileri göz önünde bulundurarak daha sürdürülebilir alternatiflerin keşfedilmesini teşvik eder.
• Yatırımcı İlişkileri: ESG odaklı yatırımcılar için çekici hale gelerek finansmana erişimi kolaylaştırabilir.
• Şeffaflık ve Güvenilirlik: Ürünlerin çevresel etkileri hakkında doğru ve doğrulanabilir bilgi sunarak paydaşlar arasında güven inşa eder.

2025'te Finansal Avantajlar: Yeşil finansman araçları ve sürdürülebilirlik temelli yatırım fonları yaygınlaştıkça, ISO 14067 gibi standartlara uyum gösteren şirketler daha avantajlı finansman koşullarından yararlanabilecektir.