Van Paydaş Katılımı ve Hedef/KPI Tasarımı: Sürdürülebilirlik ve İklim Değişikliği Stratejilerinde Yeni Dönem (2025)

Günümüz iş dünyasında sürdürülebilirlik ve iklim değişikliği ile mücadele, artık bir tercih değil, zorunlu bir stratejik öncelik haline gelmiştir. Bu bağlamda, şirketlerin çevresel, sosyal ve ekonomik etkilerini yönetebilmeleri için etkin bir paydaş katılımı ve hedef/KPI (Anahtar Performans Göstergesi) tasarımı süreci kritik öneme sahiptir. isgteklif.com olarak, 2025 yılı itibarıyla güncel mevzuat ve ISO standartları çerçevesinde, firmaların bu alandaki yetkinliklerini artırmalarına yönelik rehberlik sunmaktayız. Bu kapsamlı içerik, paydaş katılımının ne anlama geldiğini, neden bu kadar önemli olduğunu, nasıl etkin bir şekilde yürütülebileceğini ve sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmada KPI'ların rolünü detaylandıracaktır. Hedef kitlemiz; sürdürülebilirlik raporlaması yapmak isteyen, iklim değişikliği risklerini yönetmeyi amaçlayan, kurumsal sosyal sorumluluk projelerini güçlendirmeyi hedefleyen ve yasal yükümlülüklerini yerine getirmeyi amaçlayan tüm işletmelerdir.

Paydaş Katılımı ve Hedef/KPI Tasarımı Nedir?

Paydaş katılımı, bir kurumun faaliyetlerinden etkilenen veya faaliyetlerini etkileyebilecek tüm kişi, grup veya kuruluşlarla (çalışanlar, müşteriler, tedarikçiler, yatırımcılar, yerel topluluklar, sivil toplum kuruluşları, kamu kurumları vb.) bilinçli ve sistematik bir şekilde etkileşim kurma sürecidir. Bu süreç, paydaşların beklentilerini, endişelerini ve geri bildirimlerini anlamak, dikkate almak ve karar alma mekanizmalarına entegre etmek amacını taşır. Özellikle sürdürülebilirlik ve iklim değişikliği ile ilgili konularda, paydaşların görüşlerinin alınması, risklerin daha iyi anlaşılmasına, fırsatların erken fark edilmesine ve stratejilerin daha kapsayıcı ve kabul edilebilir olmasına olanak tanır.

Hedef/KPI tasarımı ise, belirlenen sürdürülebilirlik ve iklim değişikliği ile ilgili stratejik amaçlara ulaşılıp ulaşılmadığını ölçmek, izlemek ve değerlendirmek için kullanılan spesifik, ölçülebilir, ulaşılabilir, ilgili ve zamana bağlı (SMART) göstergelerin geliştirilmesidir. 2025 yılı itibarıyla, bu KPI'lar sadece finansal değil, aynı zamanda çevresel (örneğin, sera gazı emisyon azaltımı, su tüketimi, atık yönetimi) ve sosyal (örneğin, çalışan memnuniyeti, topluluk yatırımları) boyutları da kapsamalıdır.

2025 Güncel Durum ve Önem Derecesi:

• Artan Paydaş Beklentileri: Yatırımcılar, tüketiciler ve regülatörler, şirketlerin iklim değişikliğiyle mücadeledeki somut adımlarını ve sürdürülebilirlik performanslarını daha yakından takip etmektedir.
• YZ (Yapay Zeka) Destekli Analizler: Paydaş geri bildirimlerinin ve trendlerinin analizi için yapay zeka ve büyük veri araçları daha yaygın kullanılmaktadır.
• Şeffaflık ve Raporlama Zorunlulukları: Birçok ülke ve uluslararası kuruluş, sürdürülebilirlik raporlaması konusunda daha katı kurallar getirmektedir.
• İklim Finansmanı: Sürdürülebilirlik performansına dayalı finansman modelleri (yeşil tahviller, sürdürülebilirlik bağlantılı krediler) yaygınlaşmaktadır.

Başarılı Bir Paydaş Katılımı ve KPI Tasarımı İçin Temel Unsurlar:

• Kapsamlı Paydaş Haritalaması: İlgili tüm paydaşların belirlenmesi.
• Etkin İletişim Kanalları: Anketler, odak grupları, çalıştaylar, dijital platformlar.
• Veriye Dayalı KPI Geliştirme: Kurumsal hedeflerle uyumlu, ölçülebilir göstergeler.
• Düzenli İzleme ve Raporlama: KPI'ların performansının takip edilmesi ve şeffaf raporlanması.
• Geri Bildirim Döngüsü: Paydaş geri bildirimlerinin strateji ve KPI'ların güncellenmesinde kullanılması.

Paydaş Katılımı ve Hedef/KPI Tasarımı Nasıl Çalışır?

Bu süreç, genellikle birbirini izleyen ve birbirini besleyen adımlardan oluşur:

1. Amaç ve Kapsam Belirleme: Sürdürülebilirlik ve iklim değişikliği ile ilgili hangi alanlarda paydaş katılımı sağlanacağı ve hangi hedeflere ulaşılmak istendiği netleştirilir. Örneğin, karbon ayak izini azaltma, yenilenebilir enerji kullanımını artırma, döngüsel ekonomiye geçiş gibi.
2. Paydaşların Tanımlanması ve Analizi: Kurumun faaliyetlerinden etkilenen veya etkileyebilecek tüm paydaşlar belirlenir. Bu paydaşların öncelikleri, beklentileri ve kuruma olan etkileri analiz edilir. 2025 itibarıyla, tedarik zinciri paydaşlarının ve finansal kuruluşların katılımı daha da önem kazanmıştır.
3. Katılım Yöntemlerinin Seçimi: Paydaşların özelliklerine ve hedeflere uygun iletişim ve katılım yöntemleri (anketler, birebir görüşmeler, çalıştaylar, dijital platformlar, halka açık toplantılar vb.) belirlenir. ISO 45001:2018 standardı, çalışan katılımını özellikle vurgular.
4. Bilgi Toplama ve Analiz: Paydaşlardan gelen geri bildirimler, beklentiler ve endişeler sistematik olarak toplanır ve analiz edilir. Bu aşamada, iklim değişikliği senaryoları ve risk analizleri de dikkate alınır.
5. Hedef ve KPI Geliştirme: Toplanan bilgiler ışığında, SMART prensiplerine uygun, ölçülebilir ve kurumsal stratejilerle uyumlu sürdürülebilirlik ve iklim değişikliği hedefleri ve bu hedefleri ölçecek KPI'lar tasarlanır.
6. Uygulama ve Entegrasyon: Belirlenen hedeflere ulaşmak için eylem planları oluşturulur ve bu planlar kurumsal süreçlere entegre edilir.
7. İzleme, Değerlendirme ve Raporlama: KPI'ların performansı düzenli olarak izlenir, hedeflere ne kadar ulaşıldığı değerlendirilir ve sonuçlar ilgili paydaşlara şeffaf bir şekilde raporlanır. 2025 sonrası raporlama standartları, özellikle kapsam 3 emisyonları ve tedarik zinciri sürdürülebilirliği gibi konuları daha detaylı ele almayı gerektirmektedir.
8. Geri Bildirim ve Sürekli İyileştirme: Elde edilen sonuçlar ve paydaş geri bildirimleri doğrultusunda stratejiler ve KPI'lar sürekli olarak gözden geçirilir ve iyileştirilir.

2025 Yılında Dikkat Edilmesi Gerekenler:

• Dijitalleşme ve Teknoloji Kullanımı: Paydaş katılımı ve veri toplama süreçlerinde dijital araçların etkin kullanımı.
• Entegre Raporlama: Finansal ve finansal olmayan bilgilerin bütünleşik bir şekilde sunulması (örneğin, sürdürülebilirlik raporlarının entegre raporlama çerçevelerine uyumu).
• İklim Riskleri ve Fırsatları Odaklılık: KPI'ların, iklim değişikliğinin getirdiği fiziksel ve geçiş risklerini ve bunlardan doğan fırsatları yansıtması.
• Tedarik Zinciri Sürdürülebilirliği: Tedarik zincirindeki paydaşların katılımının ve performansının öneminin artması.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Türkiye'de İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) alanında temel yasal çerçeve 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'dur. Bu kanun, genel olarak işyerlerinde güvenli ve sağlıklı bir çalışma ortamı sağlamayı amaçlar. Sürdürülebilirlik ve iklim değişikliği ile ilgili doğrudan düzenlemeler her ne kadar bu kanunda detaylı olarak yer almasa da, kanunun genel prensipleri ve ilgili yönetmelikler, bu alanlardaki risklerin yönetilmesini dolaylı olarak gerektirmektedir.

Önemli Mevzuat ve Standartlar (2025 İtibarıyla Güncel Yaklaşımlar):

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlerin, çalışanların sağlığını ve güvenliğini koruma yükümlülüğü, risk değerlendirmesi yapma zorunluluğu gibi maddeleri, iklim değişikliğinin olası etkilerini (aşırı hava koşulları, çevresel kirlilik vb.) de kapsayacak şekilde yorumlanabilir.
• Çevre Mevzuatı: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yayımlanan ilgili yönetmelikler (örneğin, Atık Yönetimi Yönetmeliği, ÇED Yönetmeliği, Sıfır Atık Yönetmeliği) doğrudan çevresel etkilerin yönetilmesini zorunlu kılar. Bu yönetmelikler, sürdürülebilirlik ve iklim değişikliği ile ilgili operasyonel yükümlülükler getirir.
• Sürdürülebilirlik Raporlaması: Türkiye'de henüz zorunlu bir ulusal sürdürülebilirlik raporlama standardı olmasa da, özellikle Borsa İstanbul'da işlem gören büyük şirketler ve uluslararası faaliyet gösteren firmalar için uluslararası kabul görmüş standartlara (örneğin, GRI - Küresel Raporlama Girişimi standartları) uyum giderek önem kazanmaktadır. 2025 yılı itibarıyla, bu raporlamalarda paydaş katılımı ve iklim değişikliği risklerinin entegre edilmesi beklentisi artmıştır.
• ISO Standartları:
• ISO 45001:2018 (İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri): Bu standart, işyerindeki risklerin belirlenmesi, değerlendirilmesi ve kontrol edilmesi prensibini benimser. İklim değişikliğinin olası etkileri (örneğin, aşırı sıcaklıklar, doğal afetler) iş sağlığı ve güvenliği riskleri olarak kabul edilmeli ve bu doğrultuda yönetim sistemlerine entegre edilmelidir. Çalışanların katılımı ve danışmanlığı bu standardın temel taşlarından biridir.
• ISO 14001:2015 (Çevre Yönetim Sistemleri): Çevresel etkilerin yönetilmesi, çevresel performansın sürekli iyileştirilmesi ve yasal şartlara uyum.
• ISO 50001:2018 (Enerji Yönetim Sistemleri): Enerji verimliliğinin artırılması ve enerji tüketiminin azaltılması.
• ISO 26000 (Sosyal Sorumluluk Rehberi): Zorunlu bir standart olmamakla birlikte, sosyal sorumluluk prensiplerini benimsemek isteyen kuruluşlar için kapsamlı bir rehber sunar ve paydaş katılımını temel prensiplerinden biri olarak belirtir.

2025 Güncel Yasal Yaklaşımlar:

• Genişletilmiş Sorumluluk: İşverenlerin, sadece doğrudan kontrol ettikleri alanlarla değil, aynı zamanda tedarik zinciri ve ürün yaşam döngüsü boyunca ortaya çıkan çevresel ve sosyal etkilerle ilgili de sorumluluklarının giderek arttığına dair bir eğilim gözlenmektedir.
• İklim Değişikliği Uyum Eylem Planları: Hükümetlerin ve uluslararası kuruluşların iklim değişikliğiyle mücadele ve uyum stratejileri, şirketlerden de bu politikalara uyum sağlamalarını ve kendi eylem planlarını oluşturmalarını beklemektedir.
• Şeffaflık ve Hesap Verebilirlik: Sürdürülebilirlik performansına ilişkin şeffaf raporlama ve hesap verebilirlik beklentisi, yasal düzenlemelerle de desteklenmeye başlanmıştır.

Kimler İçin Gereklidir?

Paydaş katılımı ve hedef/KPI tasarımı, sürdürülebilirlik ve iklim değişikliği ile ilgili stratejiler geliştiren ve uygulayan tüm işletmeler ve kurumlar için gereklidir. Bu kapsamda:

• Her Ölçekteki Şirketler: Küçük, orta ve büyük ölçekli tüm işletmeler, faaliyetlerinin çevresel ve sosyal etkilerini yönetmek ve paydaşlarıyla sağlıklı ilişkiler kurmak zorundadır.
• Sanayi ve Üretim Sektörleri: Doğrudan çevresel etkileri (emisyon, atık, su kullanımı) yüksek olan bu sektörler için öncelikli bir konudur.
• Enerji Sektörü: İklim değişikliğinin ana nedenlerinden biri olan enerji üretimi ve tüketimi alanında faaliyet gösteren firmalar.
• Finans Sektörü: Yatırım kararlarında sürdürülebilirlik ve iklim risklerini dikkate alması gereken bankalar, sigorta şirketleri ve yatırım fonları.
• Kamu Kurumları ve Belediyeler: Kamu politikalarının belirlenmesi, hizmet sunumu ve altyapı projelerinde sürdürülebilirlik ilkelerinin gözetilmesi.
• Sivil Toplum Kuruluşları (STK'lar): Kendi operasyonlarında sürdürülebilirlik prensiplerini uygulamak ve paydaşlarıyla etkili iletişim kurmak.
• Uluslararası Faaliyet Gösteren Şirketler: Farklı ülkelerin mevzuatlarına ve uluslararası standartlara uyum sağlamak.

2025 Yılında Ek Odak Alanları:

• Tedarik Zinciri Yönetimi: Özellikle tedarik zincirinin alt kademelerindeki küçük işletmelerin de sürdürülebilirlik standartlarına uyumu konusunda desteklenmesi ve katılımının sağlanması.
• Dijitalleşme Odaklı Şirketler: Teknolojinin sunduğu fırsatları kullanarak paydaş etkileşimini ve veri analizini güçlendiren firmalar.
• İnovasyon Odaklı Şirketler: İklim değişikliğiyle mücadeleye yönelik yeni ürün, hizmet ve iş modelleri geliştiren kuruluşlar.

Avantajları ve Faydaları

Etkin bir paydaş katılımı ve hedef/KPI tasarımı süreci, işletmelere bir dizi önemli avantaj ve fayda sağlar:

• Risk Yönetimi: İklim değişikliğiyle ilgili fiziksel ve geçiş risklerinin (mevzuat değişiklikleri, pazar talepleri, teknolojik gelişmeler) daha erken ve etkin bir şekilde tespit edilip yönetilmesini sağlar.
• Fırsatların Değerlendirilmesi: Yeşil ürün ve hizmetlere yönelik artan talebi, yeni pazarları ve sürdürülebilir iş modellerini keşfetme imkanı sunar.
• İtibar ve Marka Değeri Artışı: Şeffaf ve sorumlu bir sürdürülebilirlik yaklaşımı, müşteri sadakatini artırır ve şirketin itibarını güçlendirir.
• Yatırımcı Güveni: Sürdürülebilirlik performansına odaklanan yatırımcılar için cazip bir profil oluşturur, sermayeye erişimi kolaylaştırır.
• Yasal Uyum ve Cezalardan Kaçınma: Çevresel ve sosyal düzenlemelere uyum sağlayarak olası cezai yaptırımlardan kaçınılır.
• Operasyonel Verimlilik: Enerji ve kaynak verimliliğinin artırılması, atık yönetiminin iyileştirilmesi yoluyla maliyet tasarrufu sağlar.
• Çalışan Motivasyonu ve Bağlılığı: Çalışanların şirketin sürdürülebilirlik hedeflerine katkıda bulunmaları, aidiyet duygusunu ve motivasyonlarını artırır.
• İnovasyon ve Rekabet Avantajı: Sürdürülebilirlik odaklı Ar-Ge çalışmaları, yenilikçi çözümlerin geliştirilmesine ve pazarda rekabet avantajı elde edilmesine olanak tanır.
• Toplumsal Kabul ve Sosyal Lisans: Yerel topluluklarla güçlü ilişkiler kurarak faaliyetlerin sürdürülebilirliği için gerekli toplumsal onayı (sosyal lisans) güvence altına alır.
• Daha İyi Karar Alma Süreçleri: Paydaşların farklı bakış açılarının dikkate alınması, daha dengeli ve uzun vadeli stratejik kararlar alınmasını sağlar.

2025 Sonrası Gelecek Eğilimleri:

• Entegre Çözümler: İSG, çevre ve sürdürülebilirlik yönetim sistemlerinin tamamen entegre olması.
• Döngüsel Ekonomi Odaklı KPI'lar: Ürün yaşam döngüsü boyunca kaynakların verimli kullanımı ve geri dönüşümüne yönelik KPI'ların ön plana çıkması.
• Dijitalleşmiş Paydaş Etkileşimi: Blockchain tabanlı şeffaf raporlama ve yapay zeka destekli paydaş analizleri.