Ardahan 11 01 Kimyasal Yüzey İşlem Atıkları: Güvenli Geri Dönüşüm ve Mevzuat 2025

Sanayinin hızla geliştiği günümüz Türkiye'sinde, üretim süreçlerinin ayrılmaz bir parçası olan 11 01 kimyasal yüzey işlem atıkları, hem çevre sağlığı hem de iş güvenliği açısından büyük önem taşımaktadır. Bu atıkların doğru yönetimi, hem yasal yükümlülükleri yerine getirmek hem de sürdürülebilir bir gelecek inşa etmek adına kritik bir gerekliliktir. Özellikle metal işleme, otomotiv, havacılık ve savunma sanayi gibi birçok sektörde karşılaşılan bu atıklar, doğru yöntemlerle geri dönüştürüldüğünde önemli çevresel ve ekonomik faydalar sağlar. 2025 yılı itibarıyla güncellenen mevzuat ve ISO standartları çerçevesinde, 11 01 kimyasal yüzey işlem atıkları yönetiminin inceliklerini, yasal zorunluluklarını ve en iyi uygulama yöntemlerini bu kapsamlı rehberimizde ele alacağız. Hedef kitlemiz; bu atıklarla doğrudan veya dolaylı olarak ilgilenen sanayi kuruluşları, üretim tesisleri, çevre ve İSG profesyonelleri ile bu alanda hizmet veren geri dönüşüm firmalarıdır. Amacımız, bilgi kirliliğini ortadan kaldırarak, en güncel ve güvenilir bilgiyi sizlere sunmaktır.

11 01 Kimyasal Yüzey İşlem Atıkları Nedir?

11 01 kimyasal yüzey işlem atıkları, genellikle metal yüzeylerin temizlenmesi, kaplanması, parlatılması veya başka işlemlerden geçirilmesi sırasında ortaya çıkan, çeşitli kimyasallar içeren tehlikeli atık grubunu ifade eder. Bu atıklar, işlem gördüğü sektöre ve kullanılan kimyasallara bağlı olarak farklılık gösterir. Örneğin; metal yüzey hazırlama, elektrokaplama, anodizasyon, fosfatlama gibi işlemler sonucunda oluşan asidik, bazik, metal içeren veya organik çözücü bazlı atıklar bu kategoriye girer. 2025 yılı itibarıyla yapılan sınıflandırmalarda, bu atıkların tehlikeli özelliklerini belirleyen ve yönetilme şekillerini etkileyen kriterler daha da netleştirilmiştir. Atıkların doğru bir şekilde tanımlanması ve sınıflandırılması, geri dönüşüm veya bertaraf süreçlerinin verimliliği ve güvenliği için temel adımdır.

2025 Güncel Bilgiler ve Sınıflandırma

Avrupa Birliği Atık Kataloğu (AİK) ve Türkiye'nin Atık Yönetimi Yönetmeliği'ne göre, 11 01 kimyasal yüzey işlem atıkları genellikle '11' ana kodu altında, '11 01' alt kodu ile temsil edilir. Bu kodun altında daha spesifik alt kırılımlar bulunmaktadır:

• 11 01 01*: Asidik yıkama sıvıları
• 11 01 03*: Yağlı yıkama sıvıları
• 11 01 05*: Asidik yıkama sıvıları (metal içeren)
• 11 01 06*: Bazik yıkama sıvıları (metal içeren)
• 11 01 07*: Asidik yıkama sıvıları (metal içermeyen)
• 11 01 08*: Bazik yıkama sıvıları (metal içermeyen)
• 11 01 09*: Pasivasyon sıvıları (metal içeren)
• 11 01 10*: Pasivasyon sıvıları (metal içermeyen)
• 11 01 11*: Yüzey işlem sıvıları ve yıkama sıvıları (metal içeren)
• 11 01 12*: Yüzey işlem sıvıları ve yıkama sıvıları (metal içermeyen)
• 11 01 13*: Çamurlar (yüzey işleminden kaynaklanan)
• 11 01 14*: Atık elektrolitler (elektrokaplama proseslerinden)
• 11 01 15*: Atık asitler (elektrokaplama proseslerinden)
• 11 01 16*: Atık bazlar (elektrokaplama proseslerinden)
• 11 01 17*: Atık kaplama malzemeleri (kaplama banyolarından)
• 11 01 18*: Diğer yüzey işlem atıkları

Bu sınıflandırma, atığın tehlikeli olup olmadığını (yıldız (*) ile belirtilenler tehlikeli atıktır) ve içeriğindeki temel bileşenleri (asidik, bazik, metal içeren vb.) belirleyerek sonraki yönetim adımları için yol gösterir. 2025 itibarıyla, atıkların kimyasal analizlerinin daha detaylı yapılması ve tehlikeli özelliklerinin (yanıcılık, reaktivite, toksisite, aşındırıcılık vb.) kesin olarak belirlenmesi zorunluluğu artmıştır.

11 01 Kimyasal Yüzey İşlem Atıkları Nasıl Yönetilir?

11 01 kimyasal yüzey işlem atıkları yönetimi, ulusal ve uluslararası mevzuatlara uygun olarak, en az çevresel etkiyi yaratacak şekilde tasarlanmalıdır. Bu süreç, atığın oluşumundan nihai bertarafına veya geri dönüşümüne kadar bir dizi adımı kapsar.

2025 Güncel Uygulama Süreçleri

Etkin bir atık yönetimi için aşağıdaki adımlar izlenmelidir:

1. Atık Oluşturma ve Tanımlama: Üretim süreçlerinde oluşan atıkların kaynağı, bileşimi ve tehlikeli özellikleri belirlenir. Kullanılan kimyasallar, işlem türleri ve atık miktarı detaylı olarak kayıt altına alınır.
2. Ayırma ve Sınıflandırma: Farklı kimyasal özelliklere sahip atıklar, birbirleriyle reaksiyona girmemeleri ve geri dönüşüm potansiyellerini artırmak amacıyla ayrı ayrı toplanır ve sınıflandırılır.
3. Geçici Depolama: Atıklar, belirlenmiş ve güvenli depolama alanlarında, çevre ve insan sağlığını tehdit etmeyecek şekilde, uygun kaplar içinde muhafaza edilir. Depolama alanları sızdırmaz olmalı ve havalandırma sistemlerine sahip bulunmalıdır.
4. Taşıma: Tehlikeli atık taşıma lisansına sahip araçlar ve yetkili personel ile taşınmalıdır. Taşıma sırasında uluslararası (ADR vb.) ve ulusal düzenlemelere uyulması zorunludur.
5. Geri Dönüşüm/Geri Kazanım: Bu atıkların en ideal yönetim şekli geri dönüşümdür. Metal içeren atıklar, içerdikleri değerli metaller (bakır, nikel, çinko vb.) için işlenerek geri kazanılabilir. Kimyasal içeriklerine göre, uygun proseslerle yeniden kullanılabilir kimyasallar elde edilebilir. 2025 itibarıyla geri kazanım oranlarını artırmaya yönelik teşvikler ve teknolojiler ön plana çıkmaktadır.
6. Bertaraf: Geri dönüşümü mümkün olmayan atıklar için, çevreye en az zarar verecek yöntemlerle bertaraf işlemleri gerçekleştirilir. Bu, genellikle özel tehlikeli atık yakma tesislerinde veya güvenli depolama alanlarında gerçekleştirilir.
7. İzlenebilirlik ve Raporlama: Tüm atık hareketleri, oluşumundan bertarafına kadar takip edilmeli ve ilgili mercilere (Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı vb.) düzenli olarak raporlanmalıdır. 2025 yılı itibarıyla dijital takip sistemlerinin kullanımı yaygınlaşmıştır.

2025 Güncel Mevzuat ve Yasal Zorunluluklar

11 01 kimyasal yüzey işlem atıkları yönetimi, 2872 sayılı Çevre Kanunu ve bu kanuna dayanılarak çıkarılan Atık Yönetimi Yönetmeliği başta olmak üzere birçok yasal düzenleme ile sıkı bir şekilde denetlenmektedir. 2025 yılı itibarıyla güncellenen mevzuat gereklilikleri şunları içermektedir:

• Atık Beyanı ve Kayıt Sistemi (TABS): Tesislerin, ürettikleri tehlikeli atıkları sisteme bildirmeleri ve kayıt altına almaları zorunludur.
• Tehlikeli Atık Üretici Sorumluluğu: Atığı üreten işletmeler, atığın oluşumundan nihai bertarafına kadar tüm sürecinden sorumludur.
• Çevre İzin ve Lisansları: Atık toplama, taşıma, işleme ve bertaraf tesislerinin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'ndan gerekli izin ve lisansları almaları gerekmektedir.
• Geri Kazanım Hedefleri: Mevzuat, belirli atık türleri için geri kazanım oranlarını zorunlu kılmaktadır. 2025 ve sonrası için bu hedefler daha da yükseltilmiştir.
• İş Sağlığı ve Güvenliği Mevzuatı: 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler gereğince, tehlikeli atıklarla çalışan personelin sağlığı ve güvenliği için gerekli tüm önlemlerin alınması, eğitimlerin verilmesi ve kişisel koruyucu donanımların (KKD) sağlanması zorunludur.

Kimler İçin Gereklidir?

11 01 kimyasal yüzey işlem atıkları yönetimi, bu atıkları üreten veya bu atıklarla işleme yapan tüm sanayi kuruluşları için zorunludur. Başlıca sorumlu gruplar şunlardır:

• Metal işleme ve metal döküm sanayi
• Otomotiv üreticileri ve yan sanayi
• Havacılık ve savunma sanayi
• Makine imalatçıları
• Elektronik eşya üreticileri
• Beyaz eşya üreticileri
• Kaplama ve yüzey işlem tesisleri
• Kimya sanayi tesisleri
• Geri dönüşüm ve bertaraf tesisleri

Avantajları ve Faydaları

11 01 kimyasal yüzey işlem atıklarının doğru yönetimi ve geri dönüşümü, işletmelere ve çevreye önemli faydalar sağlar:

• Çevresel Koruma: Doğrudan doğaya karışması engellenen tehlikeli atıklar, toprak, su ve hava kirliliğini önler.
• Kaynakların Verimli Kullanımı: Geri kazanılan metaller ve kimyasallar, yeni hammaddelere olan ihtiyacı azaltır, doğal kaynakların tükenmesini yavaşlatır.
• Ekonomik Kazanç: Geri kazanılan değerli metaller ve kimyasallar, doğrudan ekonomik değere dönüşür. Ayrıca, yasal düzenlemelere uyum, cezai yaptırımlardan kaçınmayı sağlar.
• İtibar ve Kurumsal Sosyal Sorumluluk: Çevre dostu uygulamalar, işletmelerin toplumsal itibarını artırır ve marka değerini yükseltir.
• İş Sağlığı ve Güvenliği: Atıkların güvenli bir şekilde yönetilmesi, çalışanların tehlikeli kimyasallara maruz kalma riskini azaltır, daha güvenli bir çalışma ortamı sunar.
• Yasal Uyumluluk: Mevzuata tam uyum, işletmelerin yasal yaptırımlardan kaçınmasını sağlar.