Aydın 15 02 Emici Bez/Temizlik Atığı Yönetimi ve Geri Dönüşümü (2025 Güncel)

İş sağlığı ve güvenliği (İSG) prensiplerinin en kritik unsurlarından biri, üretim ve hizmet süreçlerinde ortaya çıkan atıkların doğru bir şekilde yönetilmesidir. Özellikle sanayi, laboratuvar, otomotiv, sağlık sektörü gibi birçok alanda kullanılan emici bezler, temizlik malzemeleri ve diğer emici materyaller, kullanımları sonrasında potansiyel olarak tehlikeli atık kategorisine girebilir. 15 02 emici bez/temizlik atığı kodu ile tanımlanan bu atıkların doğru bir şekilde ayrıştırılması, depolanması, taşınması ve nihayetinde geri dönüştürülmesi veya bertaraf edilmesi, hem çevresel sürdürülebilirlik hem de yasal uyumluluk açısından hayati önem taşımaktadır. 2025 yılı itibarıyla bu alandaki güncel mevzuat ve teknolojik gelişmeler ışığında, işletmelerin bu atık türünü nasıl yöneteceklerine dair kapsamlı bir rehber sunuyoruz. Hedef kitlemiz, bu atıklarla doğrudan veya dolaylı olarak ilgilenen tüm işletme sahipleri, İSG profesyonelleri, çevre mühendisleri ve atık yönetimi sorumlularıdır. Bu içerik, 15 02 emici bez/temizlik atığının 2025 yılındaki güncel durumunu, yasal gerekliliklerini ve en iyi uygulama yöntemlerini detaylandırarak, işletmelerin riskleri minimize etmelerine ve çevreye karşı sorumluluklarını yerine getirmelerine yardımcı olmayı amaçlamaktadır.

15 02 Emici Bez/Temizlik Atığı Nedir? (2025 Güncel Tanım)

15 02 emici bez/temizlik atığı, iş yerlerinde meydana gelen operasyonlar sırasında sıvı veya katı kirleticileri emmek, temizlemek veya silmek için kullanılan bezler, pedler, filtreler, zımpara kağıtları, eldivenler ve diğer emici malzemeleri ifade eder. Bu atıklar, temas ettikleri kimyasalların türüne ve konsantrasyonuna bağlı olarak tehlikeli veya tehlikesiz atık olarak sınıflandırılabilir. 2025 yılı itibarıyla yapılan sınıflandırmalarda, özellikle aşağıdaki gibi potansiyel tehlikeli maddelerle kirlenmiş emici bezler tehlikeli atık olarak kabul edilmektedir:

• Yağlar ve Gresler: Otomotiv bakım, makine üretimi ve metal işleme sektörlerinde kullanılan yağlı bezler.
• Çözücüler ve Tinerler: Boyama, temizlik ve endüstriyel işlemler sırasında kullanılan kimyasallarla kirlenmiş malzemeler.
• Asitler ve Bazlar: Laboratuvar çalışmaları, kimyasal üretim ve temizlik işlemlerinde kullanılan aşındırıcı maddelerle temas etmiş bezler.
• Toksik Maddeler: Pestisitler, ağır metaller veya diğer zararlı kimyasallarla kontamine olmuş temizlik malzemeleri.
• Biyolojik Tehlikeler: Sağlık kuruluşları, laboratuvarlar veya gıda işleme tesislerinde kan, vücut sıvıları veya patojenlerle kirlenmiş malzemeler.

Tehlikeli atık olarak sınıflandırılan 15 02 emici bez/temizlik atıklarının yönetimi, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yayımlanan Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği başta olmak üzere ilgili yasal düzenlemelerle sıkı bir şekilde denetlenmektedir. 2025 yılında da bu düzenlemeler, atıkların kaynağında doğru bir şekilde ayrıştırılması, geçici depolanması, lisanslı firmalar tarafından toplanması ve nihayetinde uygun yöntemlerle geri dönüştürülmesi veya bertaraf edilmesini zorunlu kılmaktadır.

15 02 Emici Bez/Temizlik Atığı Nasıl Yönetilir ve Geri Dönüşür? (2025 Süreçleri)

15 02 emici bez/temizlik atığının doğru yönetimi, hem çevresel riskleri önlemek hem de yasal uyumluluğu sağlamak açısından çok katmanlı bir süreçtir. 2025 yılı itibarıyla bu süreçler, teknolojik gelişmeler ve daha sıkı çevresel denetimlerle birlikte daha da önem kazanmıştır.

Atıkların Kaynağında Ayrıştırılması ve Etiketlenmesi

• Sınıflandırma: Kullanım sonrası kimyasal veya biyolojik özelliklerine göre tehlikeli ve tehlikesiz atıklar ayrılmalıdır.
• Uygun Kaplar: Tehlikeli atıklar, sızdırmaz, dayanıklı ve uygun şekilde etiketlenmiş konteynerlerde toplanmalıdır. Etiketler, atığın içeriğini, tehlike sınıfını ve kaynağını açıkça belirtmelidir.
• Ayrı Depolama: Farklı tehlike sınıflarındaki atıklar birbirleriyle reaksiyona girmeyecek şekilde ayrı alanlarda depolanmalıdır.

Geçici Depolama ve Stoklama

• Güvenli Alanlar: Atıkların depolandığı alanlar, yetkisiz kişilerin erişimine kapalı olmalı, iyi havalandırılmalı ve yangın söndürme ekipmanları ile donatılmış olmalıdır.
• Maksimum Stok Süresi: Yasal düzenlemelere göre belirlenen maksimum stoklama sürelerine uyulmalıdır. Bu süreler, atığın türüne ve tehlike derecesine göre değişiklik gösterebilir.
• Atık Beyan Sistemi (ABS): Tehlikeli atık üreticileri, ürettikleri atık miktarını ve türünü ABS'ye düzenli olarak bildirmekle yükümlüdür.

Toplama ve Nakliye

• Lisanslı Firmalar: 15 02 emici bez/temizlik atıklarının toplanması ve taşınması, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından lisanslandırılmış tehlikeli atık taşıma firmaları tarafından yapılmalıdır.
• Taşıma Belgeleri: Atıkların taşınması sırasında Taşıma İzin Belgesi ve Atık Nakil Formu gibi yasal belgeler düzenlenmeli ve araçlarda bulundurulmalıdır.
• Araç Uygunluğu: Taşıma araçları, taşınan atığın türüne uygun olmalı, sızdırmazlık ve güvenlik standartlarını karşılamalıdır.

Geri Dönüşüm ve Bertaraf

• Geri Dönüşüm Teknolojileri: 2025 yılı itibarıyla, kirlilik oranına ve atığın kimyasal yapısına bağlı olarak, emici bezler özel işlemlerle temizlenerek veya hammadde olarak kullanılarak geri dönüştürülebilir. Örneğin, belirli yağlardan arındırılmış bezler endüstriyel temizlikte yeniden kullanılabilir veya enerji geri kazanımı için yakılabilir.
• Lisanslı İşleme Tesisleri: Geri dönüşüm veya bertaraf işlemleri, yine Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından lisanslandırılmış atık işleme tesislerinde gerçekleştirilmelidir.
• Enerji Geri Kazanımı: Yüksek kalorifik değere sahip kirli bezler, kontrollü koşullar altında enerji geri kazanımı amacıyla yakılabilir.
• Bertaraf Yöntemleri: Geri dönüşümü mümkün olmayan veya tehlikeli özellikleri nedeniyle özel işlem gerektiren atıklar, uygun bertaraf yöntemleriyle (örneğin, güvenli düzenli depolama alanları) bertaraf edilir.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat (2025 Güncel Durum)

Türkiye'de 15 02 emici bez/temizlik atığı yönetimi, ulusal ve uluslararası mevzuatlarla sıkı bir şekilde düzenlenmiştir. 2025 yılı itibarıyla işletmelerin uyması gereken başlıca yasal zorunluluklar şunlardır:

Temel Mevzuat

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlerin, çalışanların sağlığını ve güvenliğini tehlikeye atacak her türlü durum ve atık yönetimi konusunda önlemleri almasını zorunlu kılar.
• Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği (2025 Güncel Versiyonu): Tehlikeli atıkların üretimi, geçici depolanması, toplanması, taşınması, işlenmesi ve bertarafı ile ilgili tüm süreçleri detaylı olarak belirler. Atıkların kodlanması (15 02 gibi), sınıflandırılması ve yönetimi bu yönetmelik kapsamında yapılır.
• Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği: Ambalaj malzemelerinin yönetimi ile ilgili hükümler içerir.
• Atık Yönetimi Yönetmeliği: Genel atık yönetimi prensiplerini ve sıfır atık hedeflerini belirler.

Yasal Yükümlülükler (2025 İtibarıyla)

• Atık Üreticisi Sorumluluğu: Atığın oluştuğu yerdeki işletme, atığın tehlikeli olup olmadığını belirlemek, doğru şekilde ayrıştırmak, geçici depolamak ve lisanslı firmalar aracılığıyla bertaraf veya geri dönüşümünü sağlamakla yükümlüdür.
• Atık Yönetim Planı: Belirli büyüklükteki işletmelerin, atıklarını nasıl yöneteceklerine dair bir atık yönetim planı hazırlamaları gerekebilir.
• Kayıt Tutma ve Bildirim: Üretilen ve bertaraf edilen atık miktarlarının kayıt altına alınması ve ilgili mercilere (örneğin, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlükleri) düzenli olarak bildirilmesi zorunludur. Atık Beyan Sistemi (ABS) bu bildirimlerin yapıldığı ana platformdur.
• Lisans ve İzinler: Tehlikeli atık üretimi, depolanması, taşınması ve işlenmesi faaliyetleri için gerekli lisans ve izinlerin alınması gereklidir.
• ISO 14001 ve ISO 45001 Uyumu: Çevre Yönetim Sistemi (ISO 14001) ve İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi (ISO 45001) standartlarına uyum, yasal gerekliliklerin karşılanmasına ek olarak, atık yönetimi süreçlerinde proaktif bir yaklaşım sergilenmesini sağlar. Bu standartlar, atıkların çevresel etkilerini minimize etme ve çalışan güvenliğini artırma konusunda rehberlik eder.

Kimler İçin Gereklidir? (2025 Perspektifi)

15 02 emici bez/temizlik atığı yönetimi ve geri dönüşümü, geniş bir yelpazedeki işletmeler için zorunlu ve hayati bir konudur. 2025 yılı itibarıyla bu atık türüyle en sık karşılaşan ve bu yönetmeliklere uymakla yükümlü olan sektörler ve kuruluşlar şunlardır:

• Otomotiv Sektörü: Oto tamirhaneleri, servis merkezleri, yedek parça imalatçıları (yağ, gres, solvent bulaşmış bezler).
• Sanayi Tesisleri: Metal işleme, makine üretimi, kimya sanayi, tekstil sektörü (üretim süreçlerinde kullanılan temizlik bezleri, filtreler, emici pedler).
• Laboratuvarlar: Kimya, biyoloji ve tıp laboratuvarları (kimyasallarla kirlenmiş bezler, cam kırıklarıyla bulaşmış emiciler).
• Sağlık Kuruluşları: Hastaneler, klinikler, diş hekimliği muayenehaneleri (tıbbi atıklarla temas etmiş veya dezenfektanlarla kirlenmiş temizlik malzemeleri).
• Baskı ve Matbaacılık: Boyalar, mürekkepler ve çözücülerle kirlenmiş temizlik malzemeleri.
• Gıda Üretim Tesisleri: Temizlik ve hijyen süreçlerinde kullanılan ve potansiyel olarak gıda kalıntıları veya temizlik kimyasalları ile kirlenmiş malzemeler.
• Enerji Sektörü: Rafineriler, enerji santralleri ve petrol platformları (yağlar, yakıtlar ve kimyasallarla kirlenmiş emici bezler).
• Temizlik ve Bakım Hizmetleri Sunan Firmalar: Endüstriyel temizlik yapan şirketler.

Bu sektörlerde faaliyet gösteren tüm işletmelerin, 15 02 kodlu atıklarını ulusal mevzuata uygun olarak yönetmeleri, çevreye ve insan sağlığına zarar vermemek adına temel bir sorumluluktur.

Avantajları ve Faydaları (2025 ve Sonrası)

15 02 emici bez/temizlik atıklarının doğru bir şekilde yönetilmesi ve geri dönüştürülmesi, işletmeler için sadece yasal bir zorunluluk olmanın ötesinde, önemli çevresel, ekonomik ve operasyonel faydalar da sağlamaktadır. 2025 ve sonrası dönemde bu faydalar daha da belirgin hale gelmektedir:

• Çevresel Koruma: Tehlikeli kimyasalların toprağa, suya veya havaya karışmasını engelleyerek ekosistemlerin korunmasına katkı sağlar. Atıkların geri dönüştürülmesi, doğal kaynakların daha az tüketilmesini sağlar.
• Yasal Uyumluluk ve Cezalardan Kaçınma: Mevzuata tam uyum, işletmeleri yüksek para cezalarından, faaliyetlerin durdurulmasından ve itibar kaybından korur.
• Maliyet Tasarrufu: Geri dönüşüm, yeni hammadde ihtiyacını azaltarak ve bertaraf maliyetlerini düşürerek uzun vadede maliyet avantajı sağlar. Atıkların etkin yönetimi, israfı azaltır.
• İş Sağlığı ve Güvenliğinin Artırılması: Tehlikeli atıkların güvenli bir şekilde yönetilmesi, çalışanların kimyasallara maruz kalma riskini azaltır ve iş kazalarını önler. ISO 45001 gibi standartlara uyum, bu alanda proaktif bir yaklaşım sunar.
• İtibar ve Marka Değeri: Çevreye ve topluma karşı sorumlu bir işletme imajı, müşteri sadakatini artırır, yatırımcılar için çekici hale getirir ve marka değerini yükseltir.
• Enerji Verimliliği ve Kaynak Geri Kazanımı: Geri dönüşüm süreçleri, enerji tasarrufu sağlarken, atıklardan değerli materyallerin geri kazanılmasına olanak tanır.
• Sürdürülebilirlik ve Kurumsal Sosyal Sorumluluk (KSS): Atık yönetimi, işletmelerin sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmalarında ve KSS politikalarını güçlendirmelerinde temel bir rol oynar.