Bartın 13 01 Atık Yağlar: 2025 Güncel Mevzuat ve Geri Dönüşüm Rehberi

Türkiye'nin önde gelen İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) uzmanları olarak, 13 01 atık yağlar kategorisindeki tehlikeli atıkların geri dönüşümüne yönelik 2025 yılı itibarıyla güncel bilgileri ve yasal gereklilikleri içeren kapsamlı bir rehber sunuyoruz. Sanayi, otomotiv ve diğer birçok sektörde ortaya çıkan atık yağlar, doğru yönetilmediğinde ciddi çevresel ve sağlık riskleri oluşturur. Bu nedenle, 13 01 atık yağların tanımlanması, toplanması, taşınması ve geri dönüştürülmesi büyük önem taşımaktadır. 15 yılı aşkın deneyimimizle, 2025 ve sonrası güncel mevzuatlara uyum sağlayarak hem işletmelerinizin yasal yükümlülüklerini yerine getirmesini hem de çevresel sürdürülebilirliğe katkıda bulunmasını hedefliyoruz. Bu rehber, 13 01 atık yağların ne olduğunu, nasıl yönetilmesi gerektiğini, yasal zorunlulukları ve bu sürecin işletmeler için getirdiği avantajları detaylı bir şekilde ele alacaktır.

13 01 Atık Yağlar Nedir?

13 01 atık yağlar, endüstriyel süreçler, makine bakımı, motorlu taşıtlar ve diğer mekanik sistemlerde kullanılan, artık işlevini yitirmiş veya kontamine olmuş her türlü yağ türevini kapsayan tehlikeli atık grubudur. Bu kategori, kullanılmış madeni yağlar, hidrolik yağlar, türbin yağları, metal işleme sıvıları ve diğer endüstriyel yağları içerir. 2025 itibarıyla yapılan sınıflandırmalarda, atık yağların tehlikeli atık statüsünde değerlendirilmesi, çevresel kirliliğin önlenmesi ve geri dönüşüm potansiyelinin maksimize edilmesi açısından kritik bir öneme sahiptir. Atık yağlar, içeriklerindeki kimyasallar (örneğin, ağır metaller, poliklorlu bifeniller - PCB'ler) nedeniyle toprak ve su kaynaklarını kirleterek ekosistemlere zarar verebilir. Ayrıca, yanlış bertaraf edildiğinde yangın riski taşırlar.

2025 Güncel Bilgiler ve Sınıflandırma:

• Atık Kodları: 13 01 kategorisi altında yer alan spesifik atık yağlar, Avrupa Atık Kataloğu (EAK) veya ulusal atık yönetim sistemlerinde daha detaylı kodlarla (örneğin, 13 01 01 mineral yağ bazlı hidrolik sıvılar, 13 01 05 sentetik hidrolik sıvılar vb.) tanımlanır.
• Tehlikeli Özellikler: Atık yağlar, yanıcılık, toksisite, ekotoksisite gibi tehlikeli özellikler gösterebilir. Bu özellikler, atığın yönetim ve bertaraf yöntemlerini doğrudan etkiler.
• Kirlilik Potansiyeli: İçerdiği kirleticiler (kurşun, kadmiyum, çinko vb.) nedeniyle toprak ve sucul yaşam için ciddi tehdit oluştururlar.

13 01 Atık Yağlar Nasıl Yönetilir ve Geri Dönüştürülür?

13 01 atık yağların yönetimi, ulusal mevzuata ve uluslararası standartlara uygun olarak, çevreye zarar vermeyecek şekilde gerçekleştirilmelidir. Bu süreç, atığın kaynağında ayrıştırılmasından başlayarak, lisanslı tesislerde geri dönüşüm veya bertaraf edilmesine kadar uzanır. 2025 itibarıyla geri dönüşüm oranlarını artırmaya yönelik yeni teşvikler ve düzenlemeler yürürlüğe girmiştir.

Uygulama Süreçleri (2025 Güncel Yaklaşımlar):

1. Atık Kaynağında Ayrıştırma ve Depolama: Atık yağlar, diğer atık türlerinden ayrı olarak, sızdırmaz ve uygun etiketlenmiş kaplarda depolanmalıdır. Sızıntı ve yayılmayı önleyici tedbirler alınmalıdır.
2. Lisanslı Toplama ve Taşıma: Atık yağların toplanması ve taşınması, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'ndan (veya ilgili ulusal otoriteden) lisans almış firmalar tarafından yapılmalıdır. Taşıma sırasında atığın türüne ve miktarına uygun araçlar kullanılmalı ve gerekli belgeler (örn. Atık Nakil Formu) düzenlenmelidir.
3. Geri Dönüşüm Süreçleri:
• Rafinasyon: Kullanılmış yağlar, kirliliklerinden arındırılarak tekrar kullanılabilir hale getirilir. Bu işlem, damıtma, filtrasyon ve kimyasal işlemler gibi yöntemlerle gerçekleştirilir. Elde edilen ürünler, yeniden madeni yağ, fuel oil veya diğer endüstriyel ürünler olarak kullanılabilir.
• Enerji Geri Kazanımı: Yüksek kalorifik değerleri nedeniyle, bazı atık yağlar enerji üretim tesislerinde yakıt olarak kullanılabilir. Bu süreç, özel yakma sistemleri gerektirir ve emisyonların kontrolü önemlidir.
• Bitüm Üretimi: Asfalt ve yol yapımında kullanılan bitüm üretiminde katkı maddesi olarak değerlendirilebilir.
4. Bertaraf: Geri dönüşümü mümkün olmayan atık yağlar, özel tehlikeli atık yakma tesislerinde veya uygun depolama alanlarında bertaraf edilir. Bu yöntemler, çevresel etkiyi en aza indirecek şekilde tasarlanır.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

13 01 atık yağların yönetimi, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile Çevre Kanunu ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde sıkı bir şekilde düzenlenmiştir. 2025 itibarıyla mevzuatta yapılan güncellemeler, işletmelerin sorumluluklarını ve geri dönüşüm hedeflerini daha da belirgin hale getirmiştir.

2025 Güncel Yasal Çerçeve:

• Atık Yönetimi Yönetmeliği: Tehlikeli atıkların tanımlanması, sınıflandırılması, toplanması, taşınması, geri kazanılması ve bertaraf edilmesine ilişkin usul ve esasları belirler.
• Çevre Kanunu: Atıkların çevreye zarar verecek şekilde kirliliğe yol açacak biçimde ve gelişigüzel bırakılması, taşınması, depolanması, bertaraf edilmesi ve işlenmesi yasaktır.
• İş Sağlığı ve Güvenliği Mevzuatı (6331 Sayılı Kanun ve İlgili Yönetmelikler): İşyerlerinde atık yağların neden olabileceği risklerin (yangın, kimyasal maruziyet vb.) belirlenmesi, değerlendirilmesi ve kontrol altına alınması zorunludur. İşverenler, çalışanlarının bu risklere karşı korunmasını sağlamalıdır.
• Lisanslama Zorunluluğu: Atık yağları toplayan, taşıyan, geri dönüştüren veya bertaraf eden tüm tesislerin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'ndan lisans alması gerekmektedir.
• Bildirim ve Kayıt Yükümlülükleri: İşletmeler, ürettikleri ve yönettiği atık yağlara ilişkin bilgileri düzenli olarak ilgili bakanlığa bildirmekle yükümlüdür.

Kimler İçin Gereklidir?

13 01 atık yağların yönetimi ve geri dönüşümü, atık yağ üreten veya bu yağları işleyen her türlü işletme ve kurum için zorunludur. Bu zorunluluk, işletmenin büyüklüğünden veya sektöründen bağımsız olarak geçerlidir.

Hedef Kitle (2025 Perspektifi):

• Otomotiv Sektörü: Oto tamirhaneleri, servis istasyonları, lastikçiler, filo işletmeleri.
• Sanayi Tesisleri: Üretim yapan fabrikalar, makine imalatçıları, metal işleme sanayi, tekstil sanayi.
• Enerji Sektörü: Jeneratör işletmeleri, trafo merkezleri.
• Tarım Sektörü: Tarım makineleri kullanan işletmeler.
• Denizcilik Sektörü: Limanlar, tersaneler, gemi bakım işletmeleri.
• Belediyeler ve Kamu Kurumları: Kendi bünyelerindeki araç parkları ve tesisleri için.

Avantajları ve Faydaları

13 01 atık yağların doğru bir şekilde yönetilmesi ve geri dönüştürülmesi, işletmeler ve çevre için önemli faydalar sağlar. 2025 itibarıyla bu faydalar, sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusunda daha da değer kazanmaktadır.

İşletmeler İçin Faydalar:

• Yasal Uyum ve Cezalardan Kaçınma: Mevzuata uyum sağlayarak ciddi para cezalarından ve yasal yaptırımlardan korunulur.
• Maliyet Tasarrufu: Geri dönüştürülen malzemeler, yeni hammadde maliyetlerini düşürebilir. Bazı durumlarda atık yağların satışı bile gelir sağlayabilir.
• İtibar ve Marka Değeri Artışı: Çevreye duyarlı bir işletme imajı, müşteri sadakatini ve rekabet gücünü artırır.
• İş Sağlığı ve Güvenliği Standartlarının Yükselmesi: Tehlikeli atıkların kontrol altına alınması, iş kazaları ve meslek hastalıkları riskini azaltır.
• Kaynak Verimliliği: Atıkların geri kazanılması, doğal kaynakların daha verimli kullanılmasını sağlar.

Çevre İçin Faydalar:

• Kirliliğin Önlenmesi: Toprak, su ve hava kirliliğinin önüne geçilir.
• Doğal Kaynakların Korunması: Petrol gibi yenilenemez kaynakların tüketimi azalır.
• Ekosistem Sağlığının Desteklenmesi: Biyoçeşitliliğin korunmasına katkı sağlanır.
• Sera Gazı Emisyonlarının Azaltılması: Geri dönüşüm süreçleri, genellikle yeni ürün üretimine göre daha az enerji gerektirir ve dolayısıyla daha az sera gazı salımı yapar.