Isparta PCB/PCT İçeren Yağlar: Güvenli Geri Dönüşüm ve İmha Süreçleri 2025+

İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) alanında 15 yılı aşkın deneyimimle, günümüzün en kritik çevresel ve hukuki zorunluluklarından biri olan PCB/PCT içeren yağların tehlikeli atık geri dönüşüm süreçlerini detaylı bir şekilde ele alacağız. 2025 ve sonrası güncel mevzuat, teknolojik gelişmeler ve en iyi uygulama örnekleri ışığında, bu tehlikeli maddelerin doğru yönetimi, insan sağlığı ve çevrenin korunması açısından hayati önem taşımaktadır. Özellikle elektrik iletim ve dağıtım sistemlerinde yaygın olarak kullanılan trafo yağları gibi alanlarda karşımıza çıkan PCB/PCT (Poliklorlu Bifeniller/Poliklorlu Terfeniller), doğru yönetilmediğinde ciddi çevresel kirliliğe ve sağlık sorunlarına yol açabilmektedir. Bu rehber, PCB/PCT içeren yağların ne olduğunu, yasal zorunluluklarını, geri dönüşüm ve imha süreçlerini ve bu alanda faaliyet gösteren firmalar için gereklilikleri kapsayacaktır. Amacımız, işletmelerin bu konudaki farkındalığını artırmak ve güvenli, yasalara uygun çözümlere ulaşmalarını sağlamaktır. Hedef kitlemiz, bu tür atıklarla karşılaşma potansiyeli olan tüm endüstriyel tesisler, enerji şirketleri, bakım-onarım firmaları ve İSG profesyonelleridir.

PCB/PCT İçeren Yağlar Nedir?

PCB/PCT içeren yağlar, Poliklorlu Bifeniller (PCB) ve Poliklorlu Terfeniller (PCT) gibi halojenli organik bileşikler grubuna ait kimyasalları barındıran yağlardır. Bu maddeler, yüksek elektriksel yalıtım özellikleri, yanmaya karşı dirençleri ve kimyasal stabiliteleri nedeniyle geçmişte özellikle transformatörler, kapasitörler ve hidrolik sistemlerde yaygın olarak kullanılmıştır. Ancak, zamanla yapılan araştırmalar bu maddelerin insan sağlığı ve çevre üzerindeki olumsuz etkilerini ortaya koymuştur. PCB'ler ve PCT'ler, doğada kolayca bozunmazlar, biyobirikim gösterirler ve kanserojen, endokrin bozucu ve nörotoksik etkileri olabileceği bilinmektedir. Bu nedenle, 2025 itibarıyla bu tür yağların tespiti, sınıflandırılması ve bertarafı son derece sıkı düzenlemelere tabidir.

PCB/PCT İçeren Yağların Belirtileri ve Kaynakları (2025 Güncel Durum):

• Transformatör Yağları: Özellikle eski tip elektrik trafolarında yüksek oranda PCB içerebilir. 1970'ler ve 1980'ler öncesi üretilmiş ekipmanlar risk altındadır.
• Kapasitör Yağları: Yüksek voltajlı kapasitörlerde yalıtım malzemesi olarak kullanılmıştır.
• Hidrolik Sıvılar: Bazı endüstriyel hidrolik sistemlerde yanmazlık özelliği nedeniyle tercih edilmiştir.
• Soğutucu Akışkanlar: Nadiren de olsa, bazı eski soğutma sistemlerinde rastlanabilir.
• Alev Geciktiriciler: Bazı endüstriyel ürünlerde alev geciktirici katkı maddesi olarak kullanılmıştır.

Güncel analiz yöntemleri (örneğin, gaz kromatografisi-kütle spektrometrisi - GC-MS), bu yağlardaki PCB/PCT konsantrasyonunu kesin olarak belirlemek için kullanılmaktadır. 2025 itibarıyla, belirli bir eşiğin üzerindeki PCB/PCT konsantrasyonuna sahip tüm yağlar tehlikeli atık olarak kabul edilmekte ve özel muamele gerektirmektedir.

PCB/PCT İçeren Yağlar Nasıl Yönetilir ve Geri Dönüştürülür?

PCB/PCT içeren yağların yönetimi, hem yasal uyumluluk hem de çevresel güvenlik açısından son derece hassas bir süreçtir. 2025 itibarıyla uygulanan yöntemler, en gelişmiş teknolojileri ve en sıkı çevre standartlarını içermektedir. Temel amaç, bu zararlı maddelerin çevreye salınımını engellemek ve mümkünse zararsız hale getirmektir.

Yönetim ve Geri Dönüşüm Süreçleri (2025 Güncel Yaklaşım):

1. Tespit ve Analiz: İlk adım, atık yağın PCB/PCT içerip içermediğini ve konsantrasyonunu belirlemek için yetkili laboratuvarlarda analiz edilmesidir.
2. Sınıflandırma ve Etiketleme: Analiz sonuçlarına göre atık yağ, tehlikeli atık olarak sınıflandırılır ve uluslararası standartlara uygun şekilde etiketlenir.
3. Depolama ve Taşıma: PCB/PCT içeren yağlar, sızdırmaz, dayanıklı ve uygun etiketlenmiş kaplarda, özel izinli araçlarla ve belirlenmiş depolama alanlarına taşınır. Taşıma sırasında 6331 Sayılı Kanun ve ilgili yönetmeliklerde belirtilen İSG önlemleri titizlikle uygulanır.
4. Arıtma ve Bertaraf Yöntemleri:
• Yüksek Sıcaklıkta Yakma (İncinerasyon): En yaygın ve etkili bertaraf yöntemlerinden biridir. Özel tasarlanmış yakma tesislerinde, yüksek sıcaklıklarda (genellikle 1100°C üzeri) PCB/PCT molekülleri zararsız bileşenlere ayrıştırılır. 2025'te bu tesisler, emisyon standartları açısından en güncel teknolojilere sahiptir.
• Kimyasal Arıtma: Bazı durumlarda, kimyasal reaksiyonlarla PCB/PCT molekülleri parçalanabilir. Bu yöntemler, atığın türüne ve konsantrasyonuna göre değişkenlik gösterir.
• Fiziksel Ayırma ve Dönüşüm Teknolojileri: Gelişmiş ayırma teknikleri ve yeniden işleme süreçleri ile PCB/PCT'ler ayrıştırılarak, geriye kalan yağın farklı alanlarda kullanılması veya daha kolay bertaraf edilmesi sağlanabilir. Bu alanda 2025 itibarıyla Ar-Ge çalışmaları hız kazanmıştır.
5. Geri Kazanım (Sınırlı Uygulamalar): Bazı özel durumlarda, PCB/PCT konsantrasyonu çok düşük olan yağlar, ileri arıtma süreçlerinden geçirilerek tekrar kullanılabilir hale getirilebilir. Ancak bu, son derece kontrollü ve denetimli bir süreçtir.

Önemli Not: PCB/PCT içeren yağlar kesinlikle toprağa, suya veya kanalizasyona boşaltılmamalıdır. Bu tür eylemler hem yasal olarak suçtur hem de çevreye telafisi mümkün olmayan zararlar verir.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat (2025 Güncel Durum)

Türkiye'de PCB/PCT içeren yağların yönetimi, ulusal mevzuatımız ve uluslararası sözleşmelerle sıkı bir şekilde düzenlenmiştir. 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yayımlanan Tehlikeli Atık Yönetimi Yönetmeliği, bu alanda temel yasal çerçeveyi oluşturmaktadır. 2025 itibarıyla bu mevzuat, küresel gelişmelere paralel olarak güncellenmiş ve yaptırımları artırılmıştır.

Temel Yasal Düzenlemeler ve Gereklilikler (2025):

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlerin, çalışanların sağlığını ve güvenliğini tehlikeye atacak her türlü riskten koruma yükümlülüğünü belirtir. Bu kapsamda, tehlikeli atıkların yönetimi sırasında alınması gereken önlemler, kişisel koruyucu donanımlar ve eğitimler zorunludur.
• Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği (ve ilgili güncellemeler): PCB/PCT içeren yağlar, bu yönetmelik kapsamında 'Tehlikeli Atık' olarak tanımlanır. Bu atıkların üretimi, geçici depolanması, taşınması, geri kazanımı, geri dönüşümü ve bertarafı ile ilgili tüm süreçler Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'ndan alınacak lisanslara ve izinlere tabidir.
• Atık Yönetimi Hizmetleri Yönetmeliği: Tehlikeli atık toplama, taşıma ve bertaraf işlemlerini yürüten firmaların yetkilendirilmesi ve denetlenmesini kapsar.
• Uluslararası Sözleşmeler ve Standartlar: Stockholm Konvansiyonu gibi uluslararası anlaşmalar, PCB'lerin ve POP'ların (Kalıcı Organik Kirleticiler) üretiminin ve kullanımının yasaklanmasını ve bertarafını hedefler. ISO 45001:2018 gibi yönetim sistemleri, bu tür risklerin sistematik olarak yönetilmesini sağlar.

Yasal Yaptırımlar (2025): Mevzuata aykırı hareket eden işletmelere, atığın türüne, miktarına ve çevreye verilen zarara göre ağır para cezaları, faaliyet durdurma ve hatta cezai işlem uygulanabilir. Bu nedenle, yasal uyumluluk en önemli önceliktir.

Kimler İçin Gereklidir?

PCB/PCT içeren yağların yönetimi ve geri dönüşümü, belirli sektörlerde faaliyet gösteren ve bu tür tehlikeli maddelerle temas etme potansiyeli olan tüm işletmeler için zorunludur. 2025 itibarıyla, bu sorumluluk daha da belirgin hale gelmiştir.

Zorunlu Olan Kurum ve Sektörler:

• Enerji Sektörü: Elektrik dağıtım ve iletim şirketleri, enerji santralleri, trafo merkezleri.
• Endüstriyel Tesisler: Büyük ölçekli üretim yapan fabrikalar, kimya sanayi, metal sanayi, tekstil sanayi (özellikle eski ekipman kullananlar).
• Bakım ve Onarım Firmaları: Elektrik ekipmanları, trafolar, kapasitörler üzerinde bakım ve onarım yapan şirketler.
• Savunma Sanayi: Askeri teçhizat ve sistemlerde kullanılan ekipmanlar.
• Kamu Kurumları: Enerji ve altyapı yatırımı yapan kamu kuruluşları.
• Atık Yönetimi Firmaları: Tehlikeli atık toplama, taşıma ve bertaraf lisansına sahip firmalar.
• Denetim ve Gözetim Firmaları: İSG ve çevre denetimi yapan kuruluşlar.

Bu sektörlerde faaliyet gösteren firmaların, envanterlerinde bulunan tüm ekipmanların yağlarını düzenli olarak analiz ettirmeleri, PCB/PCT varlığı tespit edildiğinde ise yasal mevzuata uygun şekilde bertaraf süreçlerini başlatmaları gerekmektedir.

Avantajları ve Faydaları

PCB/PCT içeren yağların doğru ve yasalara uygun bir şekilde geri dönüştürülmesi ve bertaraf edilmesi, sadece yasal bir zorunluluk olmakla kalmaz, aynı zamanda işletmeler ve toplum için önemli avantajlar ve faydalar sağlar. 2025'te bu faydalar daha da belirginleşmiştir.

Avantajlar ve Faydalar:

• Çevresel Koruma: PCB/PCT'lerin doğada kalıcı olması ve biyolojik olarak birikmesi nedeniyle, doğru bertaraf ile toprak, su ve hava kirliliği önlenir. Bu, ekosistem sağlığı ve biyoçeşitlilik için kritiktir.
• İnsan Sağlığının Korunması: Bu kimyasalların kanserojen ve toksik etkileri göz önüne alındığında, bertaraf süreçlerinin güvenli yürütülmesi, çalışanların ve halkın sağlığını doğrudan korur.
• Yasal Uyumluluk ve İtibar: Yasal düzenlemelere uyum, işletmelerin hem hukuki yaptırımlardan kaçınmasını sağlar hem de çevreye duyarlı bir şirket olarak itibarını artırır.
• Risk Yönetimi: Tehlikeli atıkların doğru yönetimi, olası kazaların ve çevresel felaketlerin önüne geçerek işletmenin operasyonel risklerini azaltır.
• Kaynakların Korunması: Bazı geri dönüşüm ve arıtma süreçleri, atık yağlardan geri kazanılabilen malzemeler sayesinde ikincil kaynakların kullanımını teşvik edebilir.
• Sürdürülebilirlik: Çevresel sorumluluk, sürdürülebilir iş modellerinin temel bir parçasıdır. PCB/PCT içeren yağların güvenli yönetimi, uzun vadeli çevresel ve ekonomik sürdürülebilirliğe katkıda bulunur.
• Teknolojik Gelişmeler: Bu alandaki sürekli gelişen teknolojiler, daha verimli ve çevre dostu bertaraf yöntemlerinin ortaya çıkmasını sağlar.

2025'te firmalar, sadece zorunlulukları yerine getirmekle kalmayıp, aynı zamanda kurumsal sosyal sorumluluklarını da yerine getirerek daha bilinçli ve sorumlu bir iş yapış biçimini benimsemektedirler.